`Ik klik, ik roddel en ik sla'

Kinderen moeten leren goede burgers

te zijn, vindt onderwijsminister Maria van der Hoeven.

Op basisschool `De Sprenge' kan door de troep de deur niet meer open.

``ALS JE ROTZOOI maakt krijg je billenkoek'', zegt Niels (5). Zijn moeder slaat ietwat beschaamd haar hand voor haar mond. Want billenkoek geven, daar sta je je als ouder niet graag op voor. Maar ja, rotzooi maken, dat is ook wel heel stout. Kortom: het is tijd voor waarden en normen.

Het is vrijdagochtend, kwart over acht. De eerste kleuters, slaperig nog, lopen aan de hand van mama of papa het schoolplein op van basisschool `De Sprenge' in Vaassen. Verrast kijken ze op als ze daar ook hun juffen aantreffen. ``We kunnen niet naar binnen, want er ligt allemaal rommel achter de deur. Ga maar eens kijken.'' Dat laten de kleuters zich geen twee keer zeggen. De slaap is meteen verdwenen als ze de wc-rolletjes, proppen papier, stukken karton en zelfs een oude, kapotte schoen achter de deur ontwaren. ``Hoe moet dat nu?'' vraagt juf Janny Thomassen zich hardop af. Een enkele moeder begint al wat ongeduldig op haar horloge te kijken, want de baas wacht. Maar het spektakel moet nog beginnen.

Even later verschijnt op het dak van de school een wat verwilderde dame in een scheef geknoopte jasschort, die roept dat ze haar ketting kwijt is. Al zoekend gooit ze lege eierdozen naar beneden. ``Charlotte staat op het dak'', gaat het als een lopend vuurtje over het schoolplein. ``Charlotte de la Poubelle.'' Steeds meer kinderen komen aangerend. Gillend en joelend gooien ze de eierendozen als frisbees terug omhoog. Een eindje verderop leggen twee bouwvakkers het werk neer om met de armen over elkaar te aanschouwen wat er vandaag de dag toch aan de hand is in dat onderwijs. Nou, heren, hier krijgt de jeugd onderwijs in `waarden en normen'.

Het debat over waarden en normen is in volle gang. Op alle fronten en dus ook in het onderwijs. Horen waarden en normen daar thuis? Natuurlijk. Waarden en normen zitten in wezen in het hele schoolsysteem verweven: op je beurt wachten, samenwerken, leren dat schelden, schoppen en slaan niet mag, beleefd zijn. Maar Minister van der Hoeven (Onderwijs) vindt dat het allemaal wat explicieter en vooral wat actiever kan. In de herziening van de kerndoelen, waarover zij eind mei met de Tweede Kamer debatteert, introduceert zij de term `burgerschap'. Kinderen moeten leren goede burgers te zijn, en dan niet alleen via `kennisoverdracht' maar vooral door `ervaringsleren'. `Burgerschap', schrijft zij in een brief aan de Tweede Kamer van 19 maart, `leer je door het te doen, door te ervaren wat het is'.

Vooruitlopend hierop heeft SGO Uitgeverij het lesprogramma `De Sleutels van Slot Waardenburcht' ontwikkeld. En hoewel de kreet `waarden en normen' menigeen nogal tuttig in de oren klinkt, is het lesprogramma alles behalve tuttig. Het is speels, interactief en biedt volop ruimte voor eigen invulling en humor. De aftrap van het lesprogramma, dat als een rode draad door het hele schooljaar loopt, is een musical. In Slot Waardenburcht zijn zeven personen opgesloten omdat zij zich slecht gedragen. Zoals een verpleegster met losse handjes, Sjaan Beukenkamp-Vis, een brutale, vloekende televisiepersoonlijkheid, Peter-Paul, notoire rommelmaakster Charlotte de la Poubelle en een agent die het met de regels niet zo nauw neemt, Kees Krolis.

Op basisschool De Sprenge werden alle musicalrollen vertolkt door ouders en leerkrachten. Kees Krolis werd met verve gespeeld door locatie-directeur Jan Petersen, een boom van een kerel, met een zware stem en grijs haar. Als hij als agent verkleed tijdens een boswandeling aan de takken van de bomen gaat hangen, stenen in een vijver gooit en op andermans fiets over het voetpad crosst, dan maakt dat indruk.

In overleg met ouders en kinderen worden in de loop van het jaar één voor één de musicalfiguren vrijgelaten met de afspraak dat zij hun gedrag moeten gaan verbeteren. Zo verdienen zij de `sleutel' die hen, later in het jaar, weer toegang geeft tot het Slot. Die sleutel is natuurlijk waar het om draait. Hoe kun je slecht gedrag verbeteren? SGO Uitgeverij heeft hiervoor werkkaarten gemaakt. Iedere keer als er een musicalfiguur wordt `vrijgelaten', zoals vandaag op De Sprenge Charlotte, wordt er uitgebreid aandacht besteed aan de specifieke eigenschap van zijn of haar karakter. Zo staan er gedurende het schooljaar dus zeven thema's centraal.

Inmiddels is Charlotte de la Poubelle van het dak geklommen en maakt ze een rondgang door de school. Ze begint met de kleuters. Binnengebanjerd door het verzameld afval, zitten zij giechelend op hun stoeltjes. Als juf Janny binnenkomt met Charlotte aan de hand – ``Hier is de boosdoener!'' – ontspint zich aarzelend een discussie over hoe fout het is om dingen op de grond te gooien.

Maxim: ``Want je kunt uitglijden.''

Juf Janny: ``Als Charlotte zo'n rommel heeft gemaakt moet ze het zelf opruimen hè?''

De kleuters: ``Jaaa!''.

``Want dat moeten jullie thuis ook, hè?''

``Jaaa!''.

``Maar als Charlotte nu belooft dat ze nooit meer zo'n rommel maakt, helpen jullie haar dan?'' ``Jaaa!''.

En dat doen ze. Met vuilniszakken zo groot als zijzelf storten de kleuters zich op de rotzooi. ``Schoon, schoon, schoon'', scanderen ze.

In groep 6 zijn de leerlingen bezig posters te ontwerpen over zwerfafval, die later in de school opgehangen zullen worden. Ze hebben verschillende leuzen bedacht. `Rommelkonten opgelet, rommel maakt geen pret!' en `Gooi je afval niet op straat, daarvan komt kattenkwaad!'.

Sabrina (9) en Marit (10) vinden `Slot Waardenburcht' wel een goed project. ``Op school is er nu minder ruzie. Samenwerken helpt. Want dan leer je elkaar beter kennen en dan vind je iemand ineens niet meer stom.'' Een tafel verderop hebben Ruben (10), Thomas (10) en Arlen (9) zo hun bedenkingen. ``Ik klik nog steeds, ik roddel en ik sla'', zegt Ruben stoer. ``Het is wel goed dat iedereen over gedrag nadenkt'', vindt Arlen. ``Maar of je er wat van leert? Ik denk het wel.'' Even doorvragen leert dat zowel de jongens als de meiden thuis in ieder geval nog steeds veel ruzie maken met hun broers en zussen. Daar helpt geen waarden en normen-project tegen.

www.sgonet.nl