Hommage aan choreograaf Van Manen

Zijn levensgroot portret, gemaakt door Erwin Olaf vult aan het slot van de NDT-première Source of inspiration het achterdoek. Het lichaam lang uitgestrekt, de armen net boven de schouders wijd zijwaarts geheven, het hoofd iets naar voren geneigd – een houding die zo typerend en steeds terugkerend is in het werk van de man die `de bron van inspiratie' was en is voor het choreografen duo Lightfoot-León, Hans van Manen. Aan hem is het laatste NDT1-programma van dit seizoen gewijd. Het Nederlands Dans Theater is vanaf de oprichting in 1961 Van Manens thuis geweest, ook al waren er jaren dat hij dat huis ruilde voor een ander en hij het nu opnieuw verlaat.

Het programma is een indrukwekkend manifest van Van Manens visie op de danskunst: helderheid in vorm, volwassenheid in benadering, het niet schuwen van nieuwe, ongewone dingen, het aanvoelen van eigentijdse ontwikkelingen zonder er ooit de slaaf van te worden en daarbij altijd de dans, de beweging in tijd en ruimte centraal stellen, de abstractie een menselijk gezicht geven. Die visie en zijn gave om daar een eigen vorm en uitdrukking aan te geven, ook in zijn keuze van toneelbeeld- en kostuumontwerpers, maken Van Manen tot een uniek kunstenaar. Terecht is hij nationaal en internationaal gelauwerd, zoals zeer recent met de uitzonderlijke Musikpreis van de stad Duisburg.

Terecht, want kijk naar zijn Grosse Fuge gemaakt in 1971 en onderga de subtiele erotische spanning tussen de twee kwartetten mannen en vrouwen. Voel de groepsgebondenheid en zie hoe tegelijkertijd hun individualiteit zich manifesteert, hoe paren gevormd worden en hoe kracht zich volkomen harmonieus mengt met een breekbare tederheid. Ervaar de compromisloze agressie, het spel, de uitdaging en de eenzaamheid van de vijf mannen en vijf vrouwen in Situation, gemaakt in 1970 op flarden van geluidseffecten voor films en gezet in een koele, betegelde ruimte. Beleef de zelfstandigheid en de ultieme verbondenheid van twee mensen die elkaar los (moeten) laten in het duet Two, tien jaar geleden gemaakt en nu schitterend en met grote intensiteit gedanst door Youri de Korte en Bregje van Balen.

Geniet vooral ook van het videoportret dat Henk van Dijk voor deze gelegenheid van Van Manens carrière heeft gemaakt. Briljant gemonteerd op Tschaikovsky's Pathétique uit de Symphonie nr.6 schieten korte fragmentjes uit de meer dan honderd balletten die Van Manen sinds 1956 creëerde voorbij en laten zien hoe gevarieerd en tijdloos zijn werk is. Het eveneens speciaal voor dit programma door Paul Lightfoot en Sol León gemaakte, twaalf minuten durende Source of inspiration op muziek van Philip Glass is een mooie, soms ontroerende, maar nooit sentimentele hommage geworden aan hun mentor en collega. Lukás Timulák en Medhi Walerski flankeren de in het midden geplaatste Parvaneh Scharafali. Hun bewegingen hebben de grilligheid en complexiteit die zo kenmerkend is voor het choreografenduo maar er is tegelijkertijd een efficiëntie, soberheid en muzikaliteit in de choreografie die duidelijk naar Van Manen verwijst, evenals de door lichtvlakken zelfopgelegde ruimtelijke beperking dat doet. Bijna ongemerkt verdwijnen de mannen en blijft de vrouw alleen achter.

Een prachtig programma, zoals te verwachten uitstekend gedanst en een overtuigend bewijs dat het oeuvre van Van Manen nooit uit het repertoire van NDT mag verdwijnen.

Gezelschap: NDT1. Programma: Combining forces met reprises van Grosse Fuge, Situation en Two. Choreografie: Hans van Manen; Source of inspiration, choreografie: Paul Lightfoot-Sol León. Holland Symfonia orkest o.l.v. Davor Krnjak. Gezien: 27 mei, Lucent Danstheater, Den Haag. Aldaar 29 mei, 1, 9, 10, 12 juni; 2, 4, 5, 7 juni in Amsterdam. Inl: 070-8800100 of www.ndt.nl

    • Ine Rietstap