Het is bikinitijd!

Dana Linssen over de zomersfeer in strandfilms met Birgitte Bardot en Frankie Avalon, die de bikini populair maakten.

,,It was an itsy bitsy teenie weenie yellow polka dot bikini that she wore for the first time today'', zong Brian Hyland in 1960 en ruim veertig jaar later kunnen we het nog steeds met hem mee scanderen: ,,One, two, three, four, tell the people what she wore.'' Vergeet dat gedoe met rokjesochtend en bloesjesmiddag. Vanaf nu is het zomer en dus bikinitijd! Petticoats en op-art dessins bepalen het modebeeld. Een goed moment voor een beetje cinefiele nostalgie.

Het meisje dat Hyland bezingt, verlegen is ze, onzeker en zo vreselijk bloot in haar tweedelige badpak dat ze in een handdoek gehuld naar de vloedlijn vlucht, is waarschijnlijk het eerste meisje in de popmuziek dat een bikini droeg. Het zou nog wel even duren voordat de seksuele revolutie zijn opwachting maakte en de bh's uit gingen.

De moderne bikini is een creatie van de Parijse modeontwerper Louis Reard. Hij knipte in 1946 voor het eerst een badpak doormidden tot een los broekje en bovenstukje. Sinds de oude Grieken was er niet meer zoveel onbedekte huid op het strand te zien geweest – er staan al wel bikini-achtige kledingstukken afgebeeld op Griekse vazen van rond 1500 voor Christus. Bekend zijn ook de Romeinse bikini's op de vloermozaieken in de Siciliaanse villa Piazza Armerina.

Reard noemde zijn creatie `bikini' omdat hij hoopte dat het effect ervan net zo explosief zou zijn als de kernproeven op de Bikini-atol bij de Marshall-eilanden. En de zwemkleding was inderdaad controversieel. Zo controversieel dat geen van de destijds bekende modellen hem wilde showen – terwijl de tijd er toch wel rijp voor was, want min of meer gelijktijdig met Reard kwam ook Fransman Jacques Heim op het idee om het traditionele eendelige badpak in tweeën te knippen. Uiteindelijk vond Reard een naaktdanseres, Micheline Bernardini, bereid zijn creaties te tonen. Toen duurde het nog zeker tien jaar voordat de bikini echt een geaccepteerd kledingstuk werd. Daarna ging het trouwens wel snel: in 1964 werd op de Bahama's de eerste topless zonnende vrouw gefotografeerd – in `monokini'.

DE EERSTE BIKINIFILM

Net zoals bij veel modeverschijnselen was het een film die ervoor zorgde dat de bikini in het straat-, pardon strandbeeld doorbrak. Twee films eigenlijk, want in 1952 ging Brigitte Bardot al voornamelijk luchtig gekleed in Manina, la fille sans voile. Maar de film die te boek staat als de eerste bikinifilm is Et dieu créa la femme (1956) van Roger Vadim, waarin Bardot – en wie had het anders kunnen zijn? – met witte bikini en parasolgrote rieten hoed over het strand flaneert. Dat was ook de film die de bikini naar Amerika bracht, waarop in 1958 nog een Engelstalige release van Manina volgde, voor de gelegenheid omgedoopt tot, u raadt het al, The Girl in the Bikini. Ursula Andress deed de rest in de James Bond-film Dr. No.

Het is niet verwonderlijk dat de film die voor het eerst een hele trits Amerikaanse meisjes in bikini portretteerde, vermomd was als antropologische studie. Alhoewel we dat ook weer niet zo serieus moeten nemen. Maar van een andere wereld waren al die halfnaakte nimfen wel. In Beach Party (1963) trekt een antropoloog naar het Zuid-Californische strand om de `primitieve versierrituelen' van de Amerikaanse jeugd te onderzoeken. Hij maakt kennis met Frankie en Dolores, die op de tonen van de surfsound van Dick Dale and The Del Tones, in een eeuwige zomervakantie tussen eindexamen en volwassen leven, hun dagen zonnend en surfend doorbrengen. Met Beach Party kwam een hele reeks strandfilms op gang, en in de meeste daarvan speelden en zongen Frankie Avalon en Annette Funicello de hoofdrollen. In topjaar 1964 waren ze maar liefst drie keer samen op het strand te zien, in Muscle Beach Party, Bikini Beach en Pajama Party.

JAMES DEAN

De strandfilm was eigenlijk een reactie op de allervroegste Amerikaanse jeugdcultuur: Marlon Brando en James Dean die, in de jaren vijftig, in onderhemd of t-shirt het witte doek bevolkten als subversieve, existentieel twijfelende Wild Ones en Rebels without a Cause. Alleen, het merendeel van de Amerikaanse tieners vond volwassen worden en verliefd zijn ook zo al ingewikkeld genoeg. Voor hen begonnen producenten Samuel Z. Arkoff en Jim Nicholson vanaf medio jaren vijftig fijne zaterdagavondfilms te maken. American International Pictures, zoals zij hun productiebedrijf noemden, voelde de tijdgeest goed aan. Met bizarre horrorfilms, low budget science fiction, westerns en fantasy schreven zij filmgeschiedenis. Geen genre lieten ze onbenut. Zij waren het dan ook die de strandfilm uitvonden. In eerste instantie natuurlijk voor al die Amerikaanse tieners die in de auto van papa de dichtstbijzijnde drive-in-bioscoop aandeden om een beetje te vrijen en te foezelen.

Het was een ingenieus genre. Behalve in halfnaakte meisjes en gebruinde jongens, grossierde de strandfilm in romantiek, muziek, spanning, idiotie en af en toe onvoorspelbaar absurdisme. Beach Blanket Bingo uit 1965 bijvoorbeeld opent met beelden van komiek Buster Keaton die in de vloedlijn aan het vissen is, totdat het haakje van zijn hengel zich aan een bikinitopje van een van de strandmeisjes vastzet. De rest van de film rent hij als een manisch-depressieve Harpo Marx achter een van die bikini bombshells aan, waarbij je je oprecht kunt afvragen of het nog om het bovenstukje of toch wellicht om de inhoud gaat. Want hoewel de strandfilms zonder uitzondering braaf en preuts waren, moest er natuurlijk wel een suggestie van seks in verstopt worden om de tieners niet helemaal het gevoel te geven dat ze niet serieus werden genomen.

WILD

Maar in de jaren zestig ging het genre toch kopje onder in zijn eigen braafheid. Het tijdperk van de Beatles en de Stones, van seks, drugs en rock'n'roll brak aan en de jeugd merkte dat er wildere dingen te halen waren in de wereld dan dames in weliswaar doorgeknipte, maar nog vrij oversized badpakken. Na een handvol muzikale komedies over schoongewassen jongens en meisjes was het genre uitgeput – het hielp ook niet meer dat horrorkoning Vincent Price nog een hoofdrol kreeg als de infame Dr. Goldfoot, die een machine uitvond waarmee hij een leger van in bikini gehulde robots kon fabriceren terwijl Frankie Avalon gewoon door bleef zingen (Dr. Goldfoot and the Bikini Machine, 1965). De strandfilm had zijn beste tijd gehad.

Maar het ware strandgevoel is nooit verdwenen. Sterker nog: het komt terug. Surfen is weer in. Strandtenten in beachparty-stijl duiken overal op de laatste jaren. Niet alleen langs de kusten van ons land, maar ook in de steden - zoals de strandtent `Blijburg' aan het stadstrand van IJburg in Amsterdam.De strandsoap Costa! is nog steeds succesvol op tv (zie kader) en de omroep Veronica heeft aangekondigd deze zomer met een nieuwe docusoap te komen, over de strandtent Bloomingdale bij Bloemendaal. Vanaf 24 juni spelen de vaste strandtentgasten en de verwikkelingen en het weer de hoofdrol in deze reality-tv show met de titel Beach Club.

Beach Party-tijden lijken te herleven. Vreemd? Nee. Want wie is er nu ongevoelig voor de romantiek van zon en zee, van cocktails drinken in weinig kleren? Handdoek af dus, en zelfverzekerd naar de vloedlijn. In bikini.