Erkel: losgeld verdeelt Artsen zonder Grenzen

Artsen zonder Grenzen heeft het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken in april beloofd het voorgeschoten losgeld voor de gegijzelde hulpverlener Arjan Erkel terug te betalen. Het hoofd van AzG-Zwitserland, die dit heeft toegezegd, mag inmiddels niet meer met Buitenlandse Zaken praten. Binnen Artsen zonder Grenzen bestaat diepe verdeeldheid over de kwestie.

Dat zegt Arjan Erkel in een reactie op vragen van deze krant. Erkel erkent koeltjes dat hij weinig geamuseerd is door het bericht gisteren in Le Monde, waarin de Nederlandse regering ervan wordt beticht AzG te chanteren om het voorgeschoten losgeld – naar verluidt een miljoen euro – terug te betalen. Erkel vermoedt dat het gewraakte stuk op een lek binnen Artsen zonder Grenzen berust. ,,Zo brengen ze hun eigen collega's in het veld in groot gevaar. Ik, en veel van mijn collega's bij AzG, gaan ervan uit dat je werkgever zijn verantwoordelijkheid neemt en het uiterste voor je doet als je in gevaar bent. Nu AzG nog steeds niet wil betalen, vraag ik me weer af: wilden ze dat überhaupt wel? Ze maken zich erg druk om hun imago, maar maken ze zich ook druk om hun medewerkers?''

Arjan Erkel stelt zich hiermee vierkant op achter het ministerie van Buitenlandse Zaken. ,,Ik ben erg blij dat BuZa zijn nek heeft uitgestoken en de kans heeft gegrepen om mij vrij te krijgen. Zo'n kans kan zo weer voorbijgaan, dan zat ik nu misschien nog gevangen of was ik afgemaakt. Bij de ontvoerders kan zo'n gevoel komen van: ze betalen toch niet.''

Het ministerie van Buitenlandse Zaken belegde gisteren een persconferentie naar aanleiding van de beschuldigingen in Le Monde. Directeur-generaal Peter Wulfften van Palthe, de afgelopen twintig maanden met de zaak-Erkel belast, legde daarin uit waarom Den Haag het losgeld voorschoot. Artsen zonder Grenzen heeft volgens Palthe vlak voor de vrijlating tot tweemaal toe beloofd het hele bedrag zonder meer terug te betalen.

Op 8 april kwam in Moskou onverwacht een ,,serieus bericht'' binnen dat Arjan Erkel vrij kwam als binnen 24 uur een som losgeld betaald werd. De envelop van AzG bij de ambassade schoot ,,ruimschoots tekort'' en AzG kon de rest zo kort voor Pasen niet tijdig bijeen krijgen, zo hoorde Palthe rond zeven uur die dag van Thomas Linde. Linde was als hoofd AzG-Zwitserland de werkgever van Arjan Erkel. Hij coördineerde de zaak-Erkel en gold als aanspreekpunt van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

[Vervolg ERKEL: pagina 3]

ERKEL

AzG-baas Linde mag niet praten met Den Haag

[Vervolg van pagina 1]

Thomas Linde, die als hoofd AzG-Zwitserland de werkgever van Arjan Erkel de zaak-Erkel coördineerde, accepteerde volgens Palthe meteen het Nederlandse aanbod om het resterende bedrag voor te schieten, als Artsen zonder Grenzen (AzG) dit later in zijn geheel zou terugbetalen. Steve Cornish van AzG in Moskou zou dat diezelfde avond tegenover de Nederlandse ambassadeur hebben herhaald.

Cornish en de Nederlandse diplomaat Elderenbosch reisden een dag later in een gecharterd vliegtuig met het losgeld naar Dagestan. Het ministerie weerspreekt dat AzG indertijd verzocht om meer informatie over de betaling. ,,Zij weten niets minder dan wij. De vertegenwoordiger van AzG in het vliegtuig was volledig op de hoogte'', aldus Palthe.

Thomas Linde kreeg wegens zijn toezegging volgens een bron van deze krant intern de wind van voren. Later zou hij Den Haag hebben aangeboden de helft van het voorschot terug te betalen. Arjan Erkel, onlangs op bezoek in Genève, zegt te hebben begrepen dat Linde inmiddels niet meer met Buitenlandse Zaken mag onderhandelen.

Michel Clerk, de woordvoerder van AzG-Zwitserland, bevestigt dat zijn baas Linde niet meer met Den Haag praat. Die taak is overgenomen door Artsen zonder Grenzen internationaal.

Clerc: ,,De eerste reactie van AzG was indertijd: okay, wij kunnen bijdragen aan het losgeld. Maar Linde heeft niets toegezegd. En als er iets is toegezegd, was dat ongepast.'' Clerc houdt ook staande dat ,,AzG geen partij was in de deal die Den Haag sloot met de KGB-veteranen (de bemiddelaars) en de Russische regering over de vrijlating van Arjan. Wij willen transparantie voordat we verder onderhandelen''.

Buitenlandse Zaken meent van zijn kant dat AzG wel degelijk beseft dat het voor het losgeld moet opdraaien. Dat blijkt volgens Palthe wel uit het feit dat ,,de organisatie enige tijd (voordat Erkel werd vrijgekocht) een envelop met contant geld op de Nederlandse ambassade in Moskou had gedeponeerd, voor het geval op korte termijn losgeld betaald moest worden''. Het bedrag in die envelop was evenwel ontoereikend.

Het is voor het eerst dat de regering toegeeft geld te hebben uitgetrokken om een einde te maken aan een ontvoering. Minister Bot (Buitenlandse Zaken) besloot opening van zaken te geven nadat Le Monde gisteren schreef dat Den Haag het voorgeschoten losgeld opeist, desnoods door beslag te leggen op Europees hulpgeld voor AzG. Le Monde gebruikte termen als `chantage' en `een stap zonder precedenten'.

Artsen zonder Grenzen Internationaal wil niets weten van terugbetaling voordat er helderheid is aan wie, hoe en onder welke voorwaarden er is betaald. Bovendien wil Artsen zonder Grenzen ,,praten over de hoogte van het bedrag'', aldus Palthe. Het ministerie wil van zijn kant niet onderhandelen.

Buitenlandse Zaken ontkent dat er enige dreigementen richting Artsen zonder Grenzen zijn geuit om het losgeld in te vorderen. Wel is het ministerie ,,ontzettend bang'' dat het feit dat er nu openlijk moet worden toegegeven dat losgeld is betaald, een precedent schept voor toekomstige ontvoering.

De VVD heeft minister Bot van Buitenlandse Zaken gevraagd aan de Kamer opheldering te geven over deze kwestie.