`De Waal kiest bewust voor een ramkoers'

Het kabinet en de vakbonden hebben een stevige ruzie over het prepensioen. Voorzitter Lodewijk de Waal van de FNV zet de verhoudingen op scherp met harde woorden en ferme lichaamstaal.

Het was een klein, maar veelbesproken gebaar: Lodewijk de Waal, die vorige week bij het voorjaarsoverleg over de prepensioenen voor de tv-camera's niet reageerde op een schouderklop van minister Zalm, om vervolgens de uitgestoken hand van minister De Geus te negeren.

Een overreactie van de voorzitter van vakcentrale FNV, of bewuste strategie?

Een beetje van beide, denkt Andries van den Berg, FNV-onderhandelaar bij NS Reizigers. ,,Dat chagrijnige gezicht'' van De Waal vinden met name de werknemers in de haven ,,prachtig'', weet zijn collega Van den Berg. Maar De Waals afkeer van de kabinetsleden is volgens hem voor een deel ook oprecht. Niet voor niets bestempelde De Waal het kabinet Balkenende-II ooit als een ,,horrorkabinet''.

Het voorjaarsoverleg over de prepensioenen is mislukt. De sociale partners onderling en het kabinet konden het niet eens worden over de leeftijd waarop het prepensioen moet ingaan en de vraag of werknemers al dan niet vrij moeten zijn aan de regeling mee te doen. Het kabinet besloot vervolgens niet langer te willen onderhandelen.

Daarop lieten de vakbonden weten dat ze zich niet meer gebonden voelen aan de `nullijn' en stelde FNV Bondgenoten meteen een looneis bij het chemieconcern Akzo Nobel. En gisteren besloot het kabinet zich actief met de lonen te gaan bemoeien door de CAO's niet meer `algemeen verbindend' te willen verklaren.

Voor de vakbeweging is de strijd nu verplaatst van het polderoverleg naar de CAO-onderhandelingen. Daar willen de bonden nu het kabinetsbeleid repareren. Heeft De Waal zich laten overvallen, of is zijn onbuigzame houding onderdeel van een zelfgekozen strategie?

Volgens Andries van den Berg is De Waals ,,ramkoers'' terug te voeren op het najaarsoverleg vorig jaar, toen de FNV akkoord ging met loonmatiging voor twee jaar, op voorwaarde dat er een goede regeling voor het prepensioen zou komen. De Waal zou volgens hem ,,iets goed te maken hebben'' omdat hij toen naar de zin van het FNV-kader teveel heeft weggegeven. ,,Met zijn huidige opstelling probeert hij de meer radicale achterban weer terug te winnen. Als hij dit niet had gedaan, was een groot deel daarvan nu met hem klaar geweest.''

De Waal had geen alternatieven voor zijn starre houding, concludeert algemeen directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW Niek Jan van Kesteren, want er is sprake van een ,,interne crisis'' binnen de FNV. Van Kesteren: ,,Het ledental slinkt zienderogen, waardoor iemand als Van der Kolk (voorzitter FNV Bondgenoten, red.) de behoefte heeft zich te profileren.

Van der Kolk wil geen compromis omdat hij dat niet aan zijn nog resterende leden kan verkopen. Dat zijn vooral mensen van de oude stempel, die de straat opwillen. Diep in zijn hart zou De Waal het misschien anders willen, maar hij krijgt de ruimte niet.''

Onzin, vindt De Waal. De bonden staan volgens hem volledig aan zijn kant. Bestuurders Van der Kolk van FNV Bondgenoten en Abvakabo-voorzitter Guus van Huygevoort bevestigen dat. Bij het najaarsakkoord moest De Waal weliswaar een impopulaire boodschap verkondigen, maar dat heeft het beleid nu niet beïnvloed. De suggestie dat hij een ramkoers heeft ingezet om de bonden tevreden te houden doet De Waal af als een `oude bak'. ,,De bonden zijn over dit onderwerp eensgezinder dan ooit. Bij bijna ieder onderwerp moet ik wel een voorbehoud maken voor een of andere bond, maar hier niet.''

Zijn optreden van vorige week heeft De Waals populariteit geen kwaad gedaan. FNV-bestuurder Agnes Jongerius: ,,Op zijn weblog krijgt hij enorm veel positieve reacties binnen. En tijdens overleggen wordt hij continu op de schouders geslagen: ga zo door jongen. Hij wordt daar een beetje zenuwachtig van. Zo van: is dit mijn zwanenzang?''

In de pers is de afgelopen week gesuggereerd dat de mislukking van het voorjaarsoverleg een gevolg is van botsende persoonlijkheden. Binnen de FNV wordt dit met kracht ontkend. De Waals pragmatisme – hij wordt vaak als ,,een resultaatvoetballer'' getypeerd – staat weliswaar haaks op de wat steile houding van premier Balkenende en De Geus, maar uiteindelijk heeft het onderhandelingsresultaat de doorslag gegeven. FNV-bestuurder Jongerius: ,,Ik heb zelf een deel van de onderhandelingen gevoerd. Gaandeweg kreeg ik steeds meer de indruk dat de tegenpartij geen deal wilde sluiten.''

Dat bevestigt De Waal. Na het debat over de WAO vorige maand kon hij dit kabinet niet meer vertrouwen, zegt hij. De Geus heeft toen ,,op een hele lompe manier'' zijn belofte verbroken om het plan van de SER voor de hervorming van de WAO over te nemen. ,,Ik ben bereid mijn nek uit te steken, en dat heb ik met de afspraken over het WAO en het najaarsakkoord ook gedaan. Maar als je dan een partner als De Geus treft, die je na het geslaagde ledenreferendum juichend belt om je te feliciteren met het historische akkoord om er vervolgens zijn derrière mee af te vegen, word ik wel nijdig ja.''

Geen inschattingsfout, zegt De Waal, maar een vertrouwensbreuk. Maar binnen de vakbeweging wil men daarnaast wel toegeven zich te hebben verkeken op de harde ideologische lijn die dit kabinet onverminderd voortzet. Het kabinet wilde niet afwijken van het plan deelname aan prepensioenregelingen volledig vrijwillig te maken. De vakbeweging wil juist een verplichte collectieve regeling.

Van Huygevoort: ,,Als je naar de resterende punten in de discussie over het prepensioen kijkt, de overgangsregeling en de keuzevrijheid van de deelnemer, zijn die oplosbaar. Zeker als het kabinet zakelijk water bij de ideologische wijn doet. Ik vind het onbegrijpelijk dat de deur in het slot is gevallen.''

Van Huygevoort brengt in herinnering dat de vakbeweging bereid was het spaarloon op te geven zodat het kabinet een belangrijk deel van de ingeboekte bezuiniging kon realiseren. ,,Dan zou je verwachten dat je er wel uitkomt, en het niet stuk loopt op het ideologische punt van de keuzevrijheid. Dat hadden wij niet verwacht.''