Cisca Dresselhuys: Lubbers is slachtoffer van eigen seksisme

Een aanklacht indienen tegen je meerdere doe je niet zo maar. Lubbers heeft zich kennelijk seksistisch gedragen en wordt daar terecht op aangesproken, zegt Cisca Dresselhuys tegen Elsbeth Etty.

Gelooft u de aanklacht van de vrouw die Ruud Lubbers ervan beschuldigt dat hij haar, in zijn functie van hoge commissaris voor de vluchtelingen van de VN, in haar bil heeft geknepen?

,,Ik weet alleen, want dat heeft hij ooit zelf, toen hij nog minister-president was, in een interview met mij in Opzij gezegd, dat hij geen antenne heeft voor seksisme. Hij zei seksisme veel minder ernstig te vinden dan racisme. Seksisme vindt hij alleen maar `smakeloos'. Als Lubbers die vrouw echt bij haar bil heeft gepakt, is dat waarschijnlijk niet de eerste keer. Het lijkt mij geen gewoonte die je pas op je 65ste ontwikkelt. Het is kenmerkend dat hem door een Amerikaanse vrouw een halt wordt toegeroepen. In Nederland gedogen we bijna alles. Als hij in Nederland ook om zich heen heeft gegrepen, is daar ongetwijfeld alleen maar giechelig over gedaan. Amerikanen maken ergens sneller een zaak van.''

Het kan toch ook heel onschuldig en triviaal zijn. Lubbers kan zich moeilijk verweren. Een klacht wegens ongewenste intimiteiten kan een manier zijn om iemand af te branden.

,,Dat komt niet direct bij mij op. Zo'n vrouw begint een heel vervelende zaak. Ze weet dat ze ervan beticht zal worden haar baas een hak te willen zetten. Of, zoals Ria Lubbers heeft gedaan, dat ze wordt afgeschilderd als een gefrustreerde feministe of iemand die te strak in haar velletje zit. De sympathie in dit soort gevallen ligt meestal niet bij de klaagster. Het is niet makkelijk zo'n klacht in te dienen. Je beseft dat er een grondig onderzoek op volgt. Als er ook maar enige reden is om Lubbers te ontlasten, dan gebeurt dat natuurlijk en dan sta je voor schut met je klacht.''

Toch eigenaardig dat de klaagster pas na vier maanden met haar beschuldiging kwam. Ze is geen hulpeloze stagiaire, maar een 51-jarige personeelsfunctionaris bij de UNHCR. Ik vergelijk haar met u en mij. Als uw directeur, de uitgever van de Weekbladpers, u in uw bil zou knijpen, hoe zou u dan reageren?

,,Hij zou dat nooit doen. Maar stel dat... Dan zou ik zeggen: hou die knuisten van je thuis. Dat kan, omdat wij een gelijkwaardige relatie hebben. En dat is het cruciale punt, de machtsrelatie tussen Lubbers en die vrouw. Als ik tegen mijn uitgever zou zeggen `hou je handen thuis', loop ik geen risico ontslagen te worden. Ik zou nooit een klacht indienen, omdat ik mondig genoeg ben en mijn status ook fiks genoeg is om zo'n zaak zelf uit te vechten.''

Tenzij iemand van haar baas af wil. De klaagster werkt bij personeelszaken, al jaren, dus je kunt aannemen dat zij ook mondig is en een zekere status heeft.

,,Misschien heeft ze als personeelsfunctionaris al vaker dit soort klachten vernomen over Lubbers en vond ze dat het een keer afgelopen moest zijn. Mogelijk heeft ze vier maanden gewacht om andere klachten te inventariseren.''

Zulke klachten kun je ook organiseren, je kunt een roddelcampagne beginnen.

,,Nee, je kunt niet organiseren dat iemand je in je billen knijpt.''

Je kunt iemand in een vals daglicht stellen. Lubbers straalt nu eenmaal iets uit van een womanizer. Ik heb dat zelf eens gemerkt, dat vertelde ik onlangs aan Hanneke Groenteman. Prompt staat er op haar weblog, dat Lubbers mij herhaaldelijk zou hebben betast. Pure onzin, uit haar duim gezogen, zoals ze inmiddels heeft toegegeven in een rectificatie. Maar zo komen de verhalen in de wereld, verhalen die iemand grote schade kunnen berokkenen.''

,,Dat is kwalijk, maar ik noem dat het `opleuken' van een verhaal dat u achteraf beter niet had kunnen vertellen. Toch is een beetje spelen op een weblog iets anders dan een officiële aanklacht indienen. Dat doe je echt niet zomaar. Lubbers heeft zich kennelijk seksistisch gedragen en wordt daar terecht op aangesproken.''

Ik zou het absurd vinden, als hij om een niet te bewijzen billenkneep zijn functie moet opgeven. Dat hij twee jaar geleden in een interview met CNN seksueel misbruik door VN-hulpverleners van minderjarige vluchtelingen heeft goedgepraat, was veel erger. Maar toen is er alleen een intern protest binnen de UNHCR gevolgd. De les die daaruit getrokken had moeten worden, is dat je van mannen, zeker op hoge posities, moet eisen dat ze wél een `antenne voor seksisme' ontwikkelen.

,,Mee eens. Seksisme wordt nog altijd niet serieus genomen. In onze mannenmaatschappij is het normaal dat hoge functionarissen niet op seksisme worden gescreend. In NOVA werd Lubbers verdedigd door Pieter Winsemius en Jan Marijnissen. Alleen Boris Dittrich nam het op voor die vrouw. Overigens vind ook ik het goedpraten van seksueel misbruik door VN-hulpverleners veel ernstiger dan dat billenknijpen. Hij heeft misdrijven goedgepraat. Iemand onzedelijk betasten noem ik geen misdrijf, dat is gewoon ordinair.''

Maar is het een reden voor ontslag?

,,Als blijkt dat het niet eenmalig is wel. Zodra er meer verhalen komen, moet je niet denken dat die achteraf geconstrueerd zijn. Dat zou neerkomen op blaming the victim. Mocht uit grondig onderzoek blijken, dat handtastelijkheid een patroon is in zijn leven, dan vind ik dat hij nu maar eens fijn met pensioen moet.''

Zou u dat als een overwinning van het feminisme beschouwen?

,,Ja, niet omdat het Lubbers betreft, maar omdat seksuele intimidatie van een ondergeschikte uit den boze is. De vraag is: hoe afhankelijk was deze vrouw van hem, voor haar baan, voor haar inkomen. De hiërarchische ongelijkheid is in dit verband veel belangrijker dan dat ranzige billenknijpen. Als Lubbers moet aftreden, krijg ik daar geen triomfantelijk gevoel van. Ik vind het zo treurig en ook zo'n afgang voor een man die het toch heel lang, heel goed gedaan heeft en belangrijk werk doet.''

Als Lubbers het veld moet ruimen zonder dat er sluitend bewijs is van vermeend wangedrag, kan dat ook als een boemerang werken. Wanneer vrouwelijke werknemers ervan beticht kunnen worden dat ze klachten wegens ongewenste intimiteiten als wapen gebruiken tegen hun superieuren, vergroot dat hun kansen op de arbeidsmarkt niet.

,,Ik geloof er niets van dat vrouwen dit als een normaal wapen in de strijd gaan werpen. Als je kijkt naar alle klachten van vrouwen over onbetamelijk gedrag van hun bazen, ook in het buitenland, dan hebben in bijna al die gevallen de vrouwen het veld geruimd en de mannen zijn blijven zitten. Het zal mij benieuwen hoeveel mannen in deze kwestie de kant van Lubbers kiezen. Ik denk: het merendeel.''

Ik ben benieuwd of er vrouwen zijn die het voor Lubbers opnemen. Zullen we niet een feministisch solidariteitscomité voor hem oprichten?

,,Nee!!! Tenzij hij zijn excuses aanbiedt en met een enorm mea culpa komt en daar ziet het niet naar uit, blijkens de reactie van Lubbers op het naar hem ingestelde onderzoek. Hij noemde dat onderzoek `tijdverlies'. Denigrerender kan het niet.''

Maar als hij het billenknijp-incident zou toegegeven en beterschap belooft, is de zaak voor u de wereld uit?

,,Beterschap beloven is niet genoeg. Als het allemaal waar blijkt te zijn, moet hij minimaal beloven in therapie te gaan.''

En dan mag hij van u aanblijven?

,,Ik ben een gereformeerd domineeskind en iemand met zondebesef kan bij mij altijd op een tweede kans rekenen.''

Ziet u een verband tussen de Lubbers-affaire en de Clinton-Lewinsky zaak?

,,De Lewinsky-affaire vond ik een nog veel akeliger zaak, vanwege het enorme machtsverschil tussen haar en Clinton. Clinton had om die reden nooit een relatie met haar mogen beginnen. Maar relaties tussen gelijkwaardige partners gaan niemand iets aan.''