Het Europagevoel

Alfred Pijpers acht een hoge opkomst bij de komende Europese verkiezingen van het grootste belang voor het slagen van het Europese experiment (NRC Handelsblad, 26 mei). Het `Europagevoel' moet opgekrikt worden. Maar waarom is het belangrijk om een herhaling van juni 1999 te voorkomen? De wenselijkheid van een sterke Europese Unie, die zijn kracht zoals elk democratisch gekozen orgaan direct ontleent aan het aantal uitgebrachte stemmen, is voor hem zo evident dat hij voorbijgaat aan de mogelijkheid dat ,,politiek reeds geëngageerde staatsburgers'' wellicht niet stemmen, omdat zij het niet eens zijn met de huidige invulling van wat ooit begonnen is als een economisch samenwerkingsverband.

Pijpers draait doel en middel om. In de liberale gedachte dat door economische samenwerking een oorlogszuchtige politiek minder loont, vindt de EU haar oorsprong. Het doel is vreedzame coexistentie, het middel gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een gedeeld economisch belang.

Dat dit gelukt is, heeft meer te maken met het feit dat het belang daadwerkelijk gedeeld is, dan met de organisatie die ervoor werd opgezet. Door zich meer en meer te begeven op politieke beleidsterreinen, dreigt de EU het doel waarvoor ze is opgezet uit het oog te verliezen en zelfs in gevaar te brengen. Economisch mogen Europeanen dezelfde taal spreken, voor andere onderwerpen is dat niet zo vanzelfsprekend. Een voorwaarde voor een succesvolle democratische samenleving is de bereidheid van elke persoon die daar deel van uitmaakt, zich te schikken in wetgeving waar hij of zij niet per se achter staat. Die bereidheid is onlosmakelijk verbonden met het ervaren van een gedeelde identiteit. Juist het ontbreken van zo'n identiteit is wat de multiculturele samenleving tot een onwenselijk ideaal maakt, in Nederland, maar ook in Europa. Het project `Europa' zal dan ook eerder stuklopen op een teveel aan politieke ambitie dan op desinteresse van de kiezer. Dit maakt het geflirt met elitair en paternalistisch denken in het betoog van Pijpers ook zo stuitend.