Gierek was `Polens beste leider'

Edward Gierek kwam aan de leiding van de Poolse communistische partij in 1970. Toen hij tien jaar later als partijchef vertrok, gebeurde dat door de achterdeur van de geschiedenis: Gierek ging roemloos ten onder toen de vrije vakbond – leider: Lech Walesa – rebelleerde tegen het communistische bewind. Hij verdween in de vergetelheid, publiceerde nog memoires, maar was slechts (klein) nieuws toen hij in 2001 overleed.

En toch – blijkens een opiniepeiling van het bureau CBOS is Edward Gierek op dit moment populairder dan Lech Walesa, voormalig elektricien, vakbondsleider, Nobelprijswinnaar en president, de drakendoder die een grote rol speelde hij de omverwerping van het socialisme in Polen en – naar eigen overtuiging – de hele wereld. Op de vraag wie hun beste naoorlogse leider was antwoordde 46 procent van de door CBOS ondervraagde Polen: Edward Gierek. Lech Walesa kwam niet verder dan 39 procent.

Een kwart eeuw na Giereks ondergang vindt dus bijna de helft van de Polen dat hij het niet slecht heeft gedaan. Daarmee is de cirkel rond, want bij zijn aantreden in 1970 genoot Gierek, een ex-mijnwerker die lang in Frankrijk en België had gewoond, ook een prima reputatie: hij stond aanzienlijk dichter bij het volk dan zijn voorganger, de in ouderdom onbuigzaam geworden apparatsjik Wladyslaw Gomulka. Die populariteit bleef nog jaren hangen, want Gierek introduceerde de banaan en de sinasappel, verhoogde de lonen, bouwde fabrieken aan de lopende band, liet de ideologische teugel vieren. De gemiddelde Pool ging het snel veel beter, hij leefde onder het socialisme, maar consumeerde als een westerling.

De kentering kwam midden jaren zeventig, toen eerst de oliecrisis toesloeg en vervolgens de schuldenlast steeds zwaarder ging drukken op de Poolse economie: al die investeringen van Edward Gierek werden betaald met miljardenleningen die moesten worden terugbetaald. In 1976 leidden prijsverhogingen tot rellen die hard werden onderdrukt. Vanaf dat moment kelderde de populariteit van Gierek en kwam een dissidentenbeweging op die in 1980, na nieuwe protesten en nieuwe stakingen in de Oostzeehavens, uitmondde in de vrije vakbond Solidariteit, de opkomst van Walesa en de val van Gierek.

Giereks terugkeer in de populariteit heeft volgens de krant Gazeta Wyborcza, een van de opdrachtgevers voor het opinie-onderzoek, te maken met het selectieve geheugen van veel Polen: bij de peiling gaf 79 procent van de ondervraagden aan in de communistische tijd meer geld te hebben gehad dan nu, 73 procent zegt zich veiliger te hebben gevoeld en 71 procent had meer vrije tijd. En het socialisme was een systeem van leugens, maar 71 procent vindt dat er nu méér gelogen wordt dan toen. ,,In ons subjectieve geheugen was het communisme een land van geluk: we hadden meer geld, veiligheid, vrienden, tijd en zelfs een doelgerichtheid'', aldus Gazeta Wyborcza.