`Er raken nu dingen bekend die niet leuk zijn'

Topambtenaren van het ministerie van OCW zijn graaiers, volgens `verontruste ambtenaren'. Minister Van der Hoeven: ,,Het gaat om boekhoudkundige fouten, niet om zelfverrijking.''

Een anonieme brief van `verontruste ambtenaren' aan de Tweede Kamer heeft minister Van der Hoeven (Onderwijs, CDA) in grote verlegenheid gebracht. De brief, die gisteren openbaar werd, beticht de ambtelijke top van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van ,,graaien uit de ruif van gemeenschapsgeld''. Critici zouden worden ontslagen. De briefschrijvers bepleiten een ,,extern onderzoek om voor eens en voor altijd schoon schip te maken op het ministerie van OCW''.

De beschuldigingen uit de brief worden gesteund door een rapport van de Algemene Rekenkamer van vorige week. Daarin wordt geconstateerd dat er binnen de ambtelijke top toeslagen en vergoedingen ten onrechte zijn toegekend, promoties een wettelijke grondslag missen, en dat er salarissen zijn uitbetaald aan al verdwenen medewerkers. De Tweede Kamer eist opheldering van Van der Hoeven, die gisteren meteen een brief naar de Kamer heeft gestuurd. Waarschijnlijk aanstaande woensdag heeft in de Kamer een spoeddebat plaats over de kwestie.

Hoe serieus neemt u de brief?

,,Ik neem elke brief serieus, anoniem of niet. Maar echt nieuw zijn alleen de persoonlijke aantijgingen. Veel wat in de brief staat, stond al in het rapport van de Rekenkamer. Dat rapport is gebaseerd op bevindingen van onze eigen auditdienst. We hadden zelf al administratieve onvolkomenheden geconstateerd, en die worden al aangepakt. Dat heb ik de Rekenkamer eind april laten weten. Zo wordt op dit moment bij alle personeelsdossiers van de ambtenaren in schaal 16 en hoger, zo'n dertig mensen, gecontroleerd of ze voldoen aan de regelgeving.''

De zwaarste beschuldigingen vloeien voort uit eigen, aanvullend onderzoek van de Rekenkamer.

,,Aanvullend onderzoek is de taak van de Rekenkamer, logisch dat ze dat doen.''

Hoeveel van de beschuldigingen zijn juist?

,,Dat weet ik nog niet. De persoonlijke aantijgingen vind ik bijzonder vervelend en kan ik niet beoordelen. Wel weet ik dat de bedragen niet kloppen. In de brief staat een bedrag van 192,8 miljoen euro aan onvolkomenheden. Dat bedrag betreft echter de totale apparaatskosten. In werkelijkheid noemt de Rekenkamer een bedrag van 1,4 miljoen euro. Op dit punt is de brief dus gewoon fout.''

Waarom zouden de `verontruste ambtenaren' geen gebruik hebben gemaakt van de vertrouwenspersoon op het ministerie?

,,Ik wou dat ik het wist. Ik heb het meteen nagevraagd, ze hebben zich daar niet gemeld. Ik ga uitzoeken waarom ze dat niet hebben gedaan, en waarom ze het niet via bijvoorbeeld de Ondernemingsraad hebben gemeld, dat had ook nog gekund. Ik vind het heel vervelend dat ze het op deze manier naar buiten hebben gebracht, zo kan ik niet weten wat er leeft. Ik wil geen onhelderheid op dit departement.''

U wilt geen onhelderheid, maar uit rapport en brief ontstaat het beeld van ambtenaren die elkaar ongestoord geld en gunsten kunnen toeschuiven.

,,Dat beeld haalt u niet uit het rapport van de Rekenkamer. Daarin wordt niet gesproken van fraude of zelfverrijking. Men spreekt van administratieve onvolkomenheden, en dat zijn het ook. Veel toeslagen zijn op zich terecht, maar boekhoudkundig onjuist verwerkt. Het kan niet, en daarom wordt het nu op orde gebracht. Het beeld dat in de brief wordt geschetst is voor rekening van de briefschrijvers.''

Kennelijk lukt het u niet om een einde te maken aan een dubieuze bestuurscultuur die onder uw voorgangers is ingezet.

,,In de loop van 2003 heb ik, in overleg met mijn ambtelijke top, besloten om de financiële controle aan te scherpen. Zo kwamen we begin dit jaar op het spoor van de onvolkomenheden uit 2003. De nieuwe secretaris-generaal Van der Steenhoven, de hoogste ambtenaar van OCW, heeft eind vorig jaar zijn honderd-dagen-plan gepresenteerd om de bestuurscultuur te verbeteren. Zo zijn we nu bezig met het integriteitsbeleid: er komt een klokkenluidersregeling, we gaan van een naar drie vetrouwenspersonen. Ook komt er een centrale directie toezicht en handhaving, die rechtstreeks onder de secretaris-generaal valt. Zo willen we de regels beter gaan handhaven.''

Uw voorgangers Hermans en Ritzen waren niet streng genoeg?

,,Ik spreek geen oordeel uit over het beleid van mijn voorgangers, maar laat ik dit zeggen: ik vond het nodig om de financiële controle aan te scherpen. Gaandeweg ontdek je dat er op een bepaalde manier wordt gewerkt, en sommige zaken bevallen niet.''

Er is inmiddels sprake van reeks affaires die allemaal te maken hebben met de werkwijze op uw departement. Waarom zijn er bij OCW meer incidenten dan bij andere ministeries?

,,We zijn bezig te veranderen van een gesloten naar een open departement. Daarbij raken dingen bekend die niet leuk zijn. Maar dat mag geen argument zijn om niet te veranderen.''

    • Mark Duursma