De vliegende ogen van ISAF in Kabul

De Nederlandse Apaches in Afghanistan doen vooral dienst als vliegende waarnemers. ,,Zonder hen zou Kabul aanzienlijk minder veilig zijn.''

Rakelings scheren drie donkere Nederlandse Apache-gevechtshelikopters met daverende motoren over een vliegtuig op de luchthaven van de Afghaanse hoofdstad Kabul, waarin juist een lijkkist wordt ingeladen. Zo bewijzen de `vliegende tanks' de laatste eer aan een Noorse militair, die afgelopen zondag sneuvelde bij een aanslag op een konvooi van de internationale vredesmacht ISAF aan de rand van Kabul.

Een officier van het Nederlandse Apache-detachement drukt de 135 man op het hart vooral te komen napraten, als ze het emotioneel moeilijk hebben na dit droevige moment. De huidige toestand in Kabul mag een stuk stabieler zijn dan in de Iraakse hoofdstad Bagdad, zonder risico's is die allerminst. Radicale antiwesterse moslims van verschillende signatuur blijven met enige regelmaat bloedige acties uitvoeren. Soms tegen ISAF, dat sinds eind 2001 poogt de vrede in Kabul en omgeving te bewaren, en soms tegen willekeurige hulpverleners.

,,Ik denk dat de dreiging in het gebied in Zuid-Irak waar de Nederlanders actief zijn, vergelijkbaar is met dat hier'', zegt een piloot van een van de zes Apaches, die anoniem wil blijven. Deze week stuurde het kabinet eveneens zes Apaches naar de provincie Al-Muthanna om de ruim 1.200 Nederlandse militairen daar bij te staan, nadat eerder deze maand een Nederlandse militair hetzelfde lot had getroffen als de Noorse militair in Kabul.

De aanwezigheid van de zware gevechtshelikopters maakt een groot verschil. Daarover zijn alle betrokkenen in Kabul het eens op grond van de 265 vluchten die de Nederlanders de afgelopen twee maanden hebben uitgevoerd. ,,Zonder de helikopters zou de situatie in Kabul en omgeving aanzienlijk minder veilig zijn'', zegt de Duitse brigadegeneraal Gero Schachthoefer, de commandant van de ISAF-luchtstrijdkrachten in Kabul. ,,We kunnen niet meer zonder hen. Ze zullen nog een flinke tijd nodig blijven.''

Het zijn niet eens zozeer de ongeleide raketten en de vervaarlijke Hellfire-antitankraketten die de machine met zich meevoert, alswel de informatie die de Apaches kunnen verstrekken aan eenheden op de grond, die de helikopters van grote waarde maken. Bijna niets ontgaat een Apache, zolang zaken zich buitenshuis afspelen. De toestellen zijn uitgerust met geavanceerde infraroodcamera's, die ook bij nacht ongestoord verkenningen kunnen uitvoeren. Bovendien is er een televisiecamera aan boord, die in staat is voorwerpen 127 keer te vergroten.

Trots vertoont een deel van de manschappen in een grote tent bij de met roestige oude vliegtuig- en autowrakken gelardeerde luchthaven van Kabul zwart-witte video-opnames. Daarop is te zien hoe ze dag en nacht en tot in de kleinste details vanuit de lucht kunnen volgen wat er op straat gebeurt. Dat brak bij voorbeeld onlangs een man op, die op klaarlichte dag onderweg was met een vest met explosieven. In nauwe samenwerking met grondtroepen wisten de Apaches de man te traceren, waarna hij op de grond werd ingerekend. Met hulp van de Apaches werd voorts een man aangehouden, die tijdens zijn ondervraging onthulde dat hem 200.000 dollar was geboden om een raket op een ISAF-kamp af te vuren.

In totaal zijn de Apaches al betrokken geweest bij meer dan honderd arrestaties, zegt de commandant van het detachement, luitenant-kolonel Onno Eichelsheim. Of de arrestanten een zelfde lot wacht als de Iraakse gevangenen die door de Amerikanen werden gemarteld en vernederd, zeggen de ISAF-militairen niet zeker te weten. Dat is namelijk de verantwoordelijkheid van de souvereine Afghaanse overheid.

Ook bij de beschieting van het Noorse konvooi afgelopen zondag, werd onmiddellijk de hulp van de Apaches ingeroepen. Die waren snel ter plaatse, want twee van de zes toestellen zijn altijd binnen een kwartier inzetbaar. Maar ditmaal sprak het resultaat minder tot de verbeelding. Weliswaar werden enkele mannen op grond van informatie uit de Apaches aangehouden, maar wegens gebrek aan bewijs moesten ze spoedig worden vrijgelaten. Ondanks de zware bewapening van de Apaches, zijn de piloten zeer terughoudend met schieten. Ze hebben tot dusverre zelf nog geen enkele keer gevuurd of teruggevuurd. ,,Dan riskeer je onschuldige mensen te raken. De meeste mensen hier zijn ons heel welgezind'', zegt dezelfde piloot die anoniem wil blijven. ,,Door onbedoelde schade kun je die mensen met snel terugschieten van je vervreemden.''

Twee Apaches zijn intussen wel zelf het doelwit geweest van beschietingen, die vanaf de grond werden uitgevoerd. Ze werden echter niet geraakt. Van een van de beschietingen is eveneens een video-opname. ,,Hé, we worden beschoten'', roept een van de piloten duidelijk hoorbaar op het filmpje. De piloten oordeelden het echter ook bij die gelegenheid beter niet lukraak terug te schieten.

Eichelsheim onderstreept dat de ISAF-militairen doorgaans zachtzinniger te werk gaan dan de Amerikanen, die soms grof geweld niet schuwen bij hun jacht in vooral Zuid- en Oost-Afghanistan op radicale moslims die ze verdenken van banden met het voormalige regime van de Talibaan of met Al-Qaeda. ,,Wij proberen bewust de burgers meer te betrekken bij wat we doen dan de Amerikanen'', stelt Eichelsheim. ,,Wij doen ook nooit invallen zonder dat we Afghanen bij ons hebben.''

Intussen blijft het een open vraag wanneer Afghanistan het zonder ISAF kan stellen. De streng fundamentalistische Talibaan en Al-Qaeda lijken de laatste maanden eerder aan kracht te hebben gewonnen dan verloren. Ook de macht van de Tadzjiekse en Oezbeekse krijgsheren in het noorden van het land , van wie algemeen bekend is dat ze veel geld verdienen aan de opium- en heroïnehandel, is ongebroken. Moeizaam probeert de NAVO, die de leiding heeft over ISAF, de reikwijdte van de vredesoperatie tot ver buiten Kabul te vergroten. Duitsland heeft inmiddels in de noordelijke provincie Kunduz een zogeheten Provinciaal Reconstructieteam opgezet. Het ligt in de bedoeling nog vier van zulke teams te vormen. Nederland overweegt deel te nemen aan een team in de provincie Baghlan. Maar andere landen tonen tot dusverre nauwelijks animo mee te doen.