De mist is vastgespijkerd

`Elk ernstig geval van depressie is een moordzaak. Je bent zowel het lijk als de detective. Het is jouw taak om uit te zoeken welk deel van jezelf is overleden en waarom het dood moest', schrijft Gwyneth Lewis (44) in Zonnen in de regen. Lewis heeft sinds 1990 zes gedichtenbundels gepubliceerd, om en om in het Welsh en het Engels. Ze is opgegroeid in Wales en vreest de totale teloorgang van die taal en cultuur. Haar vijfde bundel Y Llofrudd Iaith (1999) – Welsh voor `Taalmoord' – is opgezet als een detective waarin de moord op een oude dame uit een dorp in West-Wales moet worden opgelost. De oude vrouw staat symbool voor de Welshe taal. In haar laatste bundel Keeping Mum (2003) beschrijft Lewis op bloederige wijze hoe de taal onder het uitstoten van eeuwenoude woorden in het Welsh de geest geeft én hoe de psychiater de verwrongen taal van zijn patiënten in het gesticht probeert te ontrafelen.

Zelf is Lewis nooit opgenomen in de psychiatrie, maar ze maakte sinds haar achttiende wel drie depressies door. De problemen begonnen tijdens haar eerste jaar in Cambridge toen ze een grote zwarte spin hallucineerde. Na een jaar Harvard studeerde ze aan de Columbia University in New York, `de eenzaamste plek waar ze ooit was geweest', waar alleen drank uitkomst bood. Terug in Engeland promoveerde ze in Oxford op Iolo Morganwg, een achttiende-eeuwse literaire vervalser uit Wales. Na haar laatste depressie, die in 1999 begon en ruim twee jaar duurde, gaf ze haar baan als producent bij de Britse tv op; nu reist ze met haar man Leighton (67) per zeiljacht over de wereld.

Lewis schreef haar boek `voor wie op dit moment depressief is en op zoek naar iets voedzaams om te lezen bij alle verschrikkingen tijdens het herstel'. Zonnen in de regen – de titel slaat op de terugkeer van het gevoel op het moment dat het gaat regenen als de schrijfster bij een zwembad ligt te zonnen – heeft als voordeel dat het zich in korte stukken laat lezen. Als motto koos de schrijfster de ets van de weggevoerde vrouw (`Que se la Llevaron') uit de serie Caprichos van Goya. De ets verkilde haar tot op het bot. Ze ziet daarin een voorbeeld van zelfverzaking en zelfverlies bij depressie.

Behalve bij antidepressiva heeft Lewis baat gehad bij zen-meditatie, Anglicaanse kerkmuziek, het in elkaar passen van de moeilijkste puzzels, het schrijven van gedichten en haar geduldige echtgenoot. Lewis vergelijkt het beschrijven van een depressie met `vastspijkeren van mist'. In het rijtje literaire auteurs die laten zien hoe een depressie van binnen voelt staat Gwyneth Lewis mét de Amerikaanse schrijver Andrew Solomon (The Noonday Demon. An Atlas of Depression, 2001) aan de top. Alleen betwijfel ik of bij beiden de diagnose depressie wel helemaal klopt. Hun depressieve én hypomane (licht manische) stemmingsveranderingen zijn niet typisch voor een depressie, maar voor een bipolaire stoornis type II, een vaak gemiste diagnose in de psychiatrie. Op het recept van de psychiater mag in geval van een bipolaire II stoornis een stemmingsstabilisator (bijvoorbeeld lithium, carbamazepine of valproaat) niet ontbreken.

Gwyneth Lewis: Zonnen in de regen. Een vrolijk boek over depressie. Vertaald uit het Engels door Marian van der Ster. Nieuwezijds, 255 blz. €19,95

    • Hans van der Ploeg