De keuze: marges of marktaandeel

De chemische industrie heeft last van de hoge olieprijs. Het zet de prijzen van plastic tassen, autobumpers, vloerbedekkingen en tuinmeubels onder druk. ,,De rek raakt er bij ons uit.''

Plastic draagtassenproducent De Jong uit Heerhugowaard denkt erover zijn prijzen te verhogen. Net als Vredestein, fabrikant van autobanden. Allebei geven ze dezelfde reden, de hoge olieprijs. ,,De rek raakt er bij ons uit'', zegt een woordvoerster van De Jong.

Veel chemische bedrijven zijn afhankelijk van aardolie. Een deel van die olie wordt opgewerkt tot nafta, en gaat vervolgens naar een zogeheten kraker, om verder te worden verwerkt tot een reeks kunststoffen. De belangrijkste daarvan zijn polyetheen (PE) en polypropeen (PP), die onder meer verwerkt worden tot autobumpers, plastic tassen, vloerbedekkingen, PET-flessen, autobanden, chipszakken, matrassen, kogelvrije vesten, plastic kratten, zeildoeken, broodtrommeltjes, tuinmeubels en verpakkingsfolies. Nu de olie zo duur is, worden ook PE en PP duurder en stijgen de kosten voor de fabrikanten van de eindproducten. Zij zitten in een lastige positie. Houden ze hun prijzen gelijk, dan dalen hun marges. Verhogen ze hun prijzen, dan lopen ze het risico zichzelf uit de markt te prijzen.

Het concern Basell, een van 's werelds grootste producenten van PE en PP, heeft zijn prijzen begin deze maand met 50 euro per ton verhoogd. Het Saoedische bedrijf Sabic, dat twee jaar geleden de petrochemietak van DSM kocht, wil de PE- en PP-prijzen ook verhogen. ,,Nu schommelen die tussen de 500 en 1.000 euro per ton'', zegt een woordvoerder. ,,Omdat de olieprijs de laatste jaren structureel hoger lag dan daarvoor, zouden de prijzen eigenlijk tussen de 800 en 1.300 euro moeten liggen.'' Een woordvoerder van Basell, een joint venture tussen BASF en Koninklijke/Shell, merkt op dat de olieprijs niet allesbepalend is voor de prijs van de bulkstoffen. Ook vraag en aanbod spelen een rol. ,,In Europa zijn tientallen nafta-krakers. Als er daarvan een paar stilliggen, daalt de productie en zal de prijs ook omhoog gaan.''

De woordvoerster van tassenfabrikant De Jong zegt dat haar bedrijf de prijzen voorlopig niet verhoogt. ,,We werken op basis van contracten die maanden lopen'', zegt ze. Als het bedrijf nieuwe contracten moeten gaan opstellen met de leveranciers, en de olieprijs is dan nog zo hoog, dan gaat het bedrijf het pas echt merken. ,,En dan zouden onze prijzen ook omhoog kunnen gaan.''

Vloerbedekkingfabrikant Interface uit Scherpenzeel, die onder meer het merk Heuga voert, sluit uit dat zijn bedrijf de prijzen zal verhogen. ,,De markt kampt met overcapaciteit'', zegt Ton van Keken, operatiemanager voor Europa. Door de zwakke economische situatie ontwikkelt de kantoormarkt zich slecht en ligt de vraag naar vloerbedekking beduidend lager dan het aanbod. ,,In zo'n situatie kun je moeilijk je hogere kosten gaan doorberekenen aan je klant.''

Ook bij bandenfabrikant Vredestein kan het even duren voor de hogere grondstofkosten in de prijs van een autoband verwerkt zijn. ,,We hebben nu pas de olieprijsstijging van vorig jaar in de prijzen verwerkt'', zegt Han Bohlken, die verantwoordelijk is voor de inkoop van grondstoffen. ,,Uiteindelijk berekenen we zo'n prijsstijging dus wel door, maar daar gaat wel een hele tijd overheen. In de tussentijd gaat het ten koste van de winstmarge.'' Een Vredesteinband bestaat voor meer dan de helft uit grondstoffen op basis van olie, zoals synthetische rubbers. ,,Onze inkoopkosten zijn niet alleen gestegen, maar vooral ook een stuk grilliger geworden, want niet alle grondstoffen stijgen even snel in prijs.''

De leveranciers van Vredestein zitten met hetzelfde probleem. ,,Zij profiteren niet van die hogere olieprijs, want zij moeten die olie zelf ook inkopen. Als een rubberproducent bij het afsluiten van een leveringscontract de olieprijsstijging te laag heeft ingeschat, moeten ze de rubber tegen een te lage prijs leveren en maken ze er geen winst meer op'', zegt Bohlken. ,,Sommige leveranciers kopen nu hun grondstoffen op maandcontracten in plaats van kwartaalcontracten, omdat het prijsverloop te onvoorspelbaar is.''

Textielbedrijf Ten Cate, onder meer maker van kunstgras, zegt dat het erg verschilt per producttype of prijsstijgingen van grondstoffen door te berekenen zijn aan afnemers. ,,Wij maken allerlei specialistische soorten kunstgras. Dat is een nichemarkt waar maar een beperkt aantal spelers in actief is en waar de prijs door meer factoren wordt bepaald dan alleen de grondstoffen'', zegt de woordvoerder. ,,Maar we maken bijvoorbeeld ook plastic doppen voor spuitbussen. In die markt hebben we veel meer concurrenten, dus daar kunnen we prijsstijgingen minder makkelijk doorberekenen.''

Aan de inkoopkant zegt Ten Cate weinig te kunnen beginnen als de belangrijkste kunststofleveranciers hun prijzen verhogen. ,,We hebben maar een beperkt aantal leveranciers en dat zijn grote jongens als Dow Chemicals en BASF. Die zijn erg machtig.''

Grote chemiebedrijven als DSM en Akzo Nobel zeggen betrekkelijk weinig last te hebben van de hoge olieprijs. DSM heeft zijn petrochemie twee jaar geleden afgestoten, en richt zich nu sterk op medicijnen en voedingsmiddelen. Dat zijn takken die amper relatie hebben met aardolie. Toch heeft het bedrijf nog producten op basis van PE of PP. Kogelvrije vesten bijvoorbeeld, en zeildoeken. ,,Maar daar hebben we een sterke marktpositie, zodat we de hogere kosten redelijk makkelijk kunnen doorberekenen aan onze klant'', zegt een woordvoerder.

Ook Akzo Nobel is zich meer gaan richten op de productie van medicijnen, hoewel het ook wereldleider is in verf. ,,Daar zit nog wel een link met aardolie, omdat de oplosmiddelen daaruit voortkomen'', zegt een woordvoerster. ,,Maar we krijgen steeds meer verven op waterbasis, dus die link wordt zwakker.'' Volgens de woordvoerder van DSM heeft de hoge olieprijs een ander, belangrijker effect. Het remt de wereldeconomie. Van Keken van tapijtfabrikant Interface erkent dat. Als de economie weer op stoom zou komen, zou de kantorenmarkt sneller groeien en zouden consumenten meer besteden. ,,We krijgen nu dus een dubbele klap.''