Ben Hur in Irak

De spektakelfilm beleeft een spectaculaire wederopstanding. In de bioscoop is Troy, losjes gebaseerd op Homerus en met Brad Pitt als Achilles, een groot succes. Andere epische films, van Oliver Stone over Alexander de Grote en Kingdom of Heaven over de kruistochten, komen eraan. Daarom is het aardig dat vannacht een van de oermodellen van het genre, Ben Hur, op televisie is. Ben Hur blijft een prachtig aangeklede en opgenomen film. Vooral de Romeinen zien er goed uit in hun zilver-rode gevechtstenue. In de oudheid hadden de bad guys al de beste uniformen. Helaas gaat veel van de beeldcompositie op televisie verloren. Gezwollen muziek zorgt voor een gepaste verheven sfeer, maar verstomt tijdens de beroemde, nog steeds opwindende, scène bij de paardenraces die maar liefst een kwartier duurt. Charlton Heston kreeg een Oscar voor de rol van Ben Hur; de joode aristocraat die ten onrechte naar de galeien wordt verbannen door zijn Romeinse jeugdvriend Messala.

De film werd indertijd gepromoot als de `thinking man's epic', een film die meer wil zijn dan louter imposante beelden. Toch is het verhaal uiterst simpel en de psychologie van de personages non-existent. De Romeinse imperialisten zijn sadisten en cynici, de joden/christenen zijn slachtoffers en patriotten. Dat de rolverdeling in het genre inmiddels heel wat ingewikkelder ligt blijkt uit Troy. Daar twijfelen de helden van de strijdende partijen, al hakkend en snijdend, steeds sterker aan het nut van al hun bloedvergieten, en zijn goed en kwaad minder makkelijk te scheiden. Al het geweld wordt zinloos, maar zelden zag zinloos geweld er zo goed uit als in Troy. Toevallig kwam de film juist op het moment uit dat de Amerikanen steeds verder wegzakken in het Iraakse moeras. Bas Heijne noemde het in zijn column een `anti-Bush film'.

Ook Ben Hur wordt nu gekleurd door de oorlog. Als Messala dreigend tegen Ben-Hur zegt: ,,Als je niet voor mij bent, ben je tegen mij'', denk je onwillekeurig aan Bush. Waar Romeinse imperialisten in Ben Hur als crypto-fascisten werden afgeschilderd, debatteren Amerikanen nu of het `i-woord' niet uit de taboesfeer moet komen. De flatteuze identificatie met de vervolgde joodse edelman werkt daarom niet meer, het zijn nu de Romeinen die aan Bush en zijn militairen doen denken. Ben Hur zou floppen als de film nu uitkwam. Niemand zou het geloven.

Ben Hur (William Wyler, 1959, VS). Veronica, 0.25-4.05

    • Peter de Bruijn