Kabinet zelfbewust na mislukken polderoverleg

Het kabinet gaat niet meer met de sociale partners onderhandelen over het prepensioen. Het primaat ligt weer bij de politiek.

Het kabinet is geenszins van plan terug te keren naar de onderhandelingstafel over het prepensioen. Dit was de boodschap die premier Balkenende en minister De Geus (Sociale Zaken) gisteren uitdroegen tijdens het debat in de Tweede Kamer over het mislukte voorjaarsoverleg. ,,Ik wil geen proces van compromis naar compromis'', zei premier Balkenende. ,,Het kabinet heeft op meerdere momenten concessies gedaan. Op een gegeven moment moet je wegen of je er wel of niet uitkomt.''

Het was gisteren precies een jaar geleden dat het tweede kabinet-Balkenende aantrad en het kabinet maakt een zelfbewuste indruk. Een niet functionerende polder leidt in elk geval niet tot lijdzaam wachten en nog maar eens door de knieën gaan voor een weigerachtige vakbond, maar tot de spreekwoordelijke daadkracht waar Balkenende zich zo graag op laat voorstaan. Vallen er geen vrijwillige afspraken te maken over loonmatiging, VUT en prepensioen of de WAO, dan grijpt het kabinet terug op het primaat van de politiek.

Wat gisteren in het debat centraal stond, was allereerst de vraag wie verantwoordelijk is geweest voor het mislukken van het voorjaarsoverleg. Voor de oppositiepartijen was het antwoord duidelijk: het kabinet. Dat wílde er ook helemaal niet uitkomen, maar was er volgens PvdA-leider Bos slechts op uit ,,de solidariteit van het stelsel naar de knoppen te helpen''. GroenLinks betichtte het kabinet ervan met het afschaffen van VUT en prepensioen niets anders op het oog te hebben dan het naar voren halen van belastingopbrengsten.

De oppositie schaarde zich achter de strijd om het behoud van de collectiviteit in het prepensioen waar de vakcentrales bij het voorjaarsoverleg een principieel punt van hebben gemaakt. Het overleg mislukte vorige week dinsdag omdat het kabinet werknemers de keuze wil geven om uit de verplichte prepensioenregelingen te stappen. Het was vooral coalitiefractie D66 die deze inzet van het kabinet verdedigde. Kamerlid Bakker noemde het ,,arrogant'' en ,,hopeloos ouderwets'' om werknemers die ,,over het algemeen goed zijn opgeleid'' voor te schrijven of zij al dan niet moeten sparen voor hun prepensioen. De Geus verwacht overigens dat acht van de tien werknemers mee zullen blijven doen aan de collectieve regelingen. ,,Dan kun je het heel goed in stand houden'', zei hij.

PvdA, GroenLinks en LPF drongen er bij het kabinet op aan om, als het dan zelf niet uit de impasse met de vakcentrales kan komen, de hulp in te roepen van een bemiddelaar. Maar het kabinet moest daar niets van weten. Ook een oproep van coalitiefractie CDA om de deur open te houden voor toenaderingspogingen van de vakcentrale, wezen Balkenende en De Geus (Sociale Zaken, CDA) resoluut van de hand.

De coalitiefracties wilden van het kabinet vooral weten wat er gebeurt als de vakcentrales, die zich na het mislukken van het prepensioenoverleg niet meer gebonden achten aan eerdere afspraken over loonmatiging, weer looneisen gaan stellen bij de CAO-onderhandelingen voor 2005. De Geus zei dat in 13 van de 21 CAO's die voor dit jaar inmiddels gesloten zijn, al te hoge looneisen zijn gesteld. ,,Ik ben op dit moment somber over het proces van loonmatiging'', zei de minister. Hij kondigde aan dat het kabinet zich binnenkort zal beraden over het niet algemeen verbindend verklaren van CAO's waarin afspraken staan die indruisen tegen het Najaarsakkoord. Volgens werkgeversvereniging AWVN voldoet het merendeel van de

CAO's echter wel aan de gemaakte afspraken.

De komende weken zal het kabinet met een uitgewerkt plan komen hoe VUT en prepensioen zodanig te regelen dat werknemers langer aan het werk blijven dan nu. In een debat met de Kamer zal dan uiteindelijk alsnog een regeling voor oudere werknemers vorm krijgen. Grote vraag is nu hoe die regeling eruit komt te zien. Gezien de verhoudingen in de Kamer zou het best wel eens zo kunnen zijn dat er een voor de sociale partners alleszins acceptabel voorstel resteert. Ook minister De Geus denkt daar zo over: ,,Dacht u dat wij samen met de Kamer geen fatsoenlijk pakket voor prepensioen, VUT en levensloop zouden kunnen maken? Waarachtig wel! Ik vertrouw erop dat de Kamer kritisch zal zijn, maar ook heel constructief.'' Vooralsnog is alleen de VVD voor in principe doorwerken tot je 65ste. De andere partijen willen hoe dan ook iets regelen om het voor mensen mogelijk te maken eerder te stoppen met werken.