`Blijf met je vingers van NoordNed'

Wie is de baas bij NoordNed? De directeur twijfelt niet over het antwoord, maar werknemers eisen zijn vertrek, onder dreiging van een staking. Ze vinden hem niet aardig.

Verder weg kan niet. Nog meer afstand tot het Leeuwardense hoofdkantoor van vervoersbedrijf NoordNed is niet mogelijk, hier in Nieuweschans. Op dit station in het noordoostelijke puntje van Nederland reed al een stoomlocomotief toen NoordNeds voorganger in deze regio, de Nederlandse Spoorwegen, nog decennia van oprichting verwijderd was. Ondanks deze lange traditie, de afstand tot het Grote Boze Hoofdkantoor – en de twaalf minuten die de NoordNed-werknemer over heeft omdat de trein naar Groningen te vroeg is – wil de machinist maar weinig kwijt over de verbeten strijd die hij en 250 collega's tegen hun directeur Koos Braam voeren. ,,Ik heb mijn baantje lief'', zegt de man, die zijn naam niet wil geven. De verklaring: ,,Er staat te veel op het spel. De dreigementen zijn niet van de hemel.''

In Delfzijl klinkt hetzelfde verhaal. De machinist hier vindt de stakingsdreiging van aanstaande woensdag ,,misschien een te grof middel'' omdat duizenden in Groningen en Friesland zonder de 400 treinritten en 1.100 busritten van NoordNed per dag zonder vervoer kunnen komen te zitten. ,,Maar hij moet wel weg.''

Die hij, dat is Koos Braam. Ruim een jaar directeur van NoordNed, afkomstig van bouwbedrijf Ballast Nedam. Braam heeft nu al maanden een conflict met de helft van zijn werknemers. Die verwijten hem, in de vergelijking van ondernemingsraad-voorzitter Roel de Jong, zo bot als beton te zijn. De strijd komt deze dagen tot een hoogtepunt en dreigt aanstaande woensdag te escaleren. Inclusief ultimatum. Neemt Braam voor dinsdagmiddag twaalf uur geen ontslag, dan rijden de bussen en treinen woensdag niet.

Het ,,cultuurconflict'', zoals Braam het omschrijft en dat geen van de partijen kan concretiseren, kent een geschiedenis. NoordNed is een jong bedrijf. Het werd in mei 1999 opgericht door moederbedrijf (en ook vervoerder) Arriva om vrijkomende busverbindingen en NS-trajecten te exploiteren. NoordNed won de concessies, maar geld verdienen is hier lastig: relatief lange trajecten, weinig passagiers. Vorig jaar maakte NoordNed voor het eerst winst. Dat is aan de directeur te danken, zegt Arriva-bestuurder Anne Hettinga. ,,Hij functioneert prima.''

Zijn bedrijf zelf doet het echter, ondanks de behaalde winst, minder optimaal. De vervoerder (met ruim 20 miljoen reizigers per jaar en een omzet van 60 miljoen euro) heeft twee problemen. Eén: de rijkssubsidie wordt fors teruggedraaid. Volgend jaar krijgt NoordNed 10 procent minder, dat is tussen 1,5 en 2 miljoen euro. Twee: eind volgend jaar lopen alle concessies af. Voor alle trein- en bustrajecten worden nieuwe aanbestedingen uitgeschreven door de twee provincies. Om te blijven voortbestaan, moeten de lijnen opnieuw binnengehaald worden.

Daar komt de onenigheid tussen bestuur en personeel bij. De ondernemingsraad voelde zich in maart van dit jaar geschoffeerd door een brief van Braam waarin hij wijst op mogelijke ontslagen en zegde het vertrouwen in hem op. De toon van de directeur was verkeerd, vond de ondernemingsraad. ,,Je hoort je aan te passen aan een bedrijfscultuur.'' Braam vroeg de raad dit nog niet bekend te maken. ,,Wanneer de wrijvingen naar buiten zouden komen, zou dat slecht kunnen zijn geweest voor toen lopend provinciaal overleg over de aanbestedingen'', legt De Jong uit. De OR zegde toe een week te wachten, het werden er drie. ,,Maar ook daarna verbood Braam ons het bekend te maken.'' Braam dreigde, volgens De Jong, dat eventuele nadelige gevolgen op persoonlijk conto van de leden van de raad zouden komen.

Vorige week lichtte de OR het personeel in over deze, in de woorden van De Jong, ,,intimidatie''. Het verhaal ging het bedrijf rond en afgelopen maandag bezochten ruim 200 werknemers een vergadering waarin het conflict nogmaals besproken werd. Hoewel de ondernemingsraad al eerder met Braam tot een vergelijk was gekomen over het inschakelen van een bemiddelaar, besloten de werknemers nu zelfstandig dat Braam weg moet.

,,Maar die gaat dus niet weg'', zegt Arriva-bestuurder (en daarmee NoordNed-commissaris) Hettinga. Wel komen hij en zijn medecommissarissen in actie. Dinsdagmiddag werd Reinder Hoekzema gebeld, afkomstig van Arriva's taxidivisie. Hoekzema is 21 jaar vakbondsbestuurder geweest én kent De Jong persoonlijk. Hoekzema praat vanaf nu met werknemers en met Braam, die op zijn beurt de enige directeur blijft. Ondanks het gebaar vindt de ondernemingsraad de actie ,,een gepasseerd station''.

Als woensdag niet gereden wordt, blijft NoordNed in gebreke als opdrachtnemer, legt de woordvoerder van de provincie Friesland uit. Met boetes als mogelijk gevolg. Braam zelf wil niet ingaan op deelaspecten, maar zegt wel dat werknemers persoonlijk verantwoordelijk gehouden worden voor geleden schade. Braam: ,,Moet ík anders voor die kosten opdraaien?''

Bemiddelaar Hoekzema denkt dat de overstap van de werknemers naar het jonge NoordNed een onderling sterke band heeft opgeleverd. ,,Het gevoel heerst: kom niet met je vingers aan mijn NoordNed. Dan is maar weinig nodig voor een conflict. De toon, het gebrek aan openheid, een spijkertje in de schoen kan goed zeer doen.'' Hoekzema heeft nog vier dagen.