`Behandelaars van tbs'ers moeten meten en weten'

Eén op de vijf tbs'ers gaat na behandeling weer in de fout. Volgens Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie, is goed te voorspellen wie dat zijn.

Behandelaars van tbs'ers mogen niet op hun eigen oordeel vertrouwen en denken: deze man of vrouw is ongevaarlijk en kan wel met verlof. Ze moeten meten en testen, en hun beleid baseren op de uitslag. Dat zegt Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en onderzoekster bij het Trimbos Instituut in Utrecht. In september 2000, in haar rede bij de aanvaarding van haar ambt, zei ze al dat ,,ongestructureerde klinische inschattingen'' van de kans dat een tbs'er weer een misdrijf pleegt ,,altijd onnauwkeuriger'' zijn dan ,,empirisch onderbouwde risico-inschattingen''. Ze introduceerde in Nederland richtlijnen voor risicotaxatie bij delinquenten. Maar in Nederlandse tbs-klinieken is het nog niet de gewoonte om ze te gebruiken.

Corine de Ruiter heeft de man die het 13-jarige meisje Wei Wei Hu zondag ontvoerde en misbruikte niet onderzocht, ze kan over zijn geval niets zeggen. Ze wil wel antwoord geven op vragen over risicotaxatie bij seksuele deliquenten. Minister Donner (Justitie) zei gisteren dat hij tbs'ers op proefverlof strenger wil gaan controleren. Het gesprek met Corine de Ruiter gaat deels door de telefoon en deels per e-mail. Ze is deze week op studiereis in Canada en Amerika, waar het meten en testen van delinquenten wél gewoonte is.

Twintig procent van de tbs'ers recidiveert binnen acht jaar. Kan worden voorspeld welke tbs'ers dat zijn?,,Ja, dat kan. Maar het is ook van belang om te voorspellen hoe ernstig het volgende misdrijf zal zijn, hoe snel het gepleegd zal worden na een ontsnapping, en hoe vaak. Geweld binnen een relatie of een gezin bijvoorbeeld wordt zeer vaak herhaald.''

Hoe kunnen die risico's worden beoordeeld?

,,Door systematisch een richtlijn voor risicotaxatie te gebruiken. Voor seksuele delinquenten is er de zogenaamde SVR-20, met twintig factoren waarvan in wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat ze verband houden met een verhoogd risico op nieuwe seksuele delicten. Die factoren zijn bijvoorbeeld gebruik van fysiek geweld tijdens eerdere seksuele delicten, bedreiging met de dood, ontkenning of goedpraten van de ernst van eerdere delicten. Een van de belangrijkste factoren is psychopathie. Bij psychopaten is de kans zeer groot dat ze recidiveren. Na behandeling recidiveren ze zelfs vaker, ze zijn handiger en sociaal vaardiger geworden.''

Corine de Ruiter introduceerde in Nederland ook het gebruik van de checklist voor psychopathologie van de Canadese psycholoog Robert Hare. Mensen die op veertig factoren meer dan dertig punten scoren, zijn volgens deze checklist psychopaat. Factoren zijn bijvoorbeeld de mate van gewetenloosheid, gebrek aan inlevingsvermogen, en antisociaal gedrag.

Hoe weet u dat de richtlijnen betrouwbaar zijn?

,,Uit allerlei onderzoek blijkt dat het gebruik van een gestandaardiseerde richtlijn tot een significant nauwkeuriger taxatie van het recidiverisico leidt.''

Corine de Ruiter heeft in Canada geen cijfers bij de hand, maar ze weet dat van een groep die laag scoorde op de zogenaamde HCR-20 voor geweldsdelinquenten niemand recidiveerde. Van de groep die hoog scoorde recidiveerde de meerderheid. Ze zegt: ,,De tbs-kliniek waar deze mensen werden behandeld had een groot deel van degenen die hoog scoorden naar buiten laten gaan. De behandelaars hadden geen gebruik gemaakt van de uitslag van de HCR-20. Ze gingen af op hun klinische indruk.''

Waarom worden die richtlijnen in Nederland nog zo weinig gebruikt?

,,Het gebeurt wel, en ook steeds meer. Maar behandelaars moeten getraind worden in het gebruik ervan. Dat kost tijd en geld. Er is in Nederland geen opleiding forensische psychologie. Dat zou wel moeten, als je de risicotaxatie van delinquenten serieus wil aanpakken. Behandeling van delinquenten is iets heel anders dan de behandeling van patiënten bij de Riaggs, die zelf hulp zoeken.''

Is het verstandig om seksuele delinquenten niet meer met proefverlof te laten gaan?

,,Alleen voor delinquenten van wie met grote zekerheid is te voorspellen dat ze zullen recidiveren. Voor de anderen niet.'' De Ruiter zegt er wel bij dat seksuele delinquenten vaak hoog scoren op de checklist voor psychopathologie. Anders dan bij delinquenten die hun man of vrouw hebben vermoord. Die recidiveren zelden. Psychopaten met seksuele fantasieën over kinderen, of over pijn en vernedering, recidiveren bijna altijd.