Tbs onder vuur

Een meisje van dertien is ontvoerd en misbruikt door een voortvluchtige terbeschikkinggestelde delinquent. De man was twee weken geleden niet teruggekeerd van onbegeleid proefverlof. Het kind is er gelukkig levend van afgekomen, maar het leed dat haar is aangedaan heeft velen diep geraakt. Woordvoerders van de politieke partijen hebben direct verontwaardigd gereageerd, vooruitlopend op een debat met minister Donner (Justitie). Er is reden tot bezorgdheid, maar hopelijk wint de nuchterheid het in dit debat van de begrijpelijke emoties. Niemand schiet wat op met geredetwist over de vraag of risico's voor 100 procent zijn uit te sluiten.

Verschillende partijen willen het onbegeleid proefverlof helemaal afschaffen. Dat is het kind met het badwater weggooien. Zonder proefverlof is de kans op ongelukken veel groter en begeleid verlof kan niet eeuwig worden voortgezet. Een idee is wel om elektronisch toezicht toe te passen, waardoor tbs-klanten op verlof beter traceerbaar zijn. In elk geval géén goed idee is om terbeschikkinggestelden bij wie na twee jaar nog geen effect merkbaar is, te verbannen naar de zogeheten longstay-afdelingen voor uitbehandelde patiënten. Dat miskent het karakter van een tbs-behandeling, waarvan de duur toch al gauw bij zes jaar ligt. Levenslang na twee jaar maakt trouwens een aardige kans te worden verboden door het Europees hof voor de mensenrechten in Straatsburg. Nederland is daar al eens op de vingers getikt voor zijn Krankzinnigenwet.

Het is oppassen met kortzichtige ingrepen. De tbs is een schaarse gespecialiseerde voorziening als het gaat om gewelddadige patiënten met een psychische stoornis. Een ontsporing tijdens proefverlof waarvan Wei Wei Hu, het dertienjarige meisje, het slachtoffer is geworden, is relatief zeldzaam. Per jaar zijn er circa 50.000 verlofbewegingen, waarvan 20.000 begeleid en 30.000 onbegeleid. Bij 0,2 procent – 90 gevallen per jaar – meldt de tbs'er zich niet tijdig terug. Dat gebeurt meestal bij onbegeleid verlof; het blijft doorgaans beperkt tot enkele uren of dagen.

Dat is geen reden voor berusting. Twee aspecten vragen in het bijzonder om een antwoord van minister Donner. Het eerste is de alarmering van de politie bij een ongeoorloofde afwezigheid. Die komt direct op de `politietelex'. Maar daar komt zoveel op - bij de ontvoerder van Wei Wei Hu leidde de melding niet direct tot actie. De vraag is of niet beter een speciaal alarmbelletje in werking kan worden gezet. En dan is er de vraag welke lering er wordt getrokken uit zo'n voorval. Vorig jaar ging het in Den Haag mis met een proefverlof, met dodelijke afloop. Uiteraard moeten alle incidenten worden gerapporteerd aan de minister van Justitie als eindverantwoordelijke voor de tbs. Maar in hoeverre zijn de gedragsdeskundigen bereid hun eigen gedrag onderling ter discussie te stellen? In ziekenhuizen kent men tegenwoordig steeds vaker een speciale FONA-procedure. Dat staat voor fouten, ongevallen en near accidents. Doel is zaken boven tafel te brengen die anders wel eens met de collegiale mantel der liefde worden bedekt. Nu kent elk proefverlof bij tbs een vrij zware procedure vooraf en is er het nodige werkoverleg. Toch valt het te overwegen ook achteraf de lering te accentueren. Al was het maar om de bezorgde samenleving te tonen dat men zich deze lessen aantrekt.