Philadelphia Orchestra: meer klank dan wijsheid

In het Philadelphia Orchestra wordt gemusiceerd op topniveau. Het orkest functioneert als een geoliede reuzenmachine die geen hindernissen kent. Onder leiding van chefdirigent Christoph Eschenbach raast het apparaat meedogenloos voort, op weg naar om het even welke muzikale horizon. Met als resultaat meer klank dan wijsheid, meer kracht dan subtiliteit, meer vorm dan inhoud.

Zo werd het Vioolconcert van Brahms ingezet met zo'n oorverdovende sonoriteit, dat violist Gil Shaham al bij voorbaat gedwongen werd tot een tour de force. Met zijn gespierde inzet kwam Shaham ternauwernood boven de blazers uit, wat leidde tot onnatuurlijke fraseringen, valse accenten en een enigszins geforceerde toonvorming. Zo kreeg de verhouding tussen solist en orkest het aanzien van een verbeten strijd.

Alleen in de meer lyrische passages kreeg Shaham, wiens violistische kracht juist schuilt in lichtvoetigheid en elegantie, de kans om vrij te ademen en zijn solopartij in te kleuren met genuanceerde emoties en klankeffecten. Dan was er even ruimte voor schoonheid, inhoud en bezieling.

Maar Shaham was nog niet op dreef, of daar walsten Eschenbach en zijn gevolg alweer genadeloos over hem heen. Shaham kon weinig meer kon doen dan violistiek bedrijven alsof zijn leven ervan afhing. Ongetwijfeld is de gemiddelde concertzaal in de Verenigde Staten drie keer zo groot als het Concertgebouw, en ongetwijfeld verklaart dat waarom het Philadelphia Orchestra soms zo onevenredig hard speelde. De no nonsense benadering van Eschenbach, die vooral niet zweverig wil musiceren, versterkte die neiging tot het produceren van soms ondraaglijke geluidsproporties.

Toch wisten Eschenbach en zijn orkest aansluitend te overtuigen met een gedreven uitvoering van de Tiende symfonie van Sjostakovitsj. Sinistere sonoriteit en een machinale drive werden afgewisseld met meer beschouwelijke passages, waarin het orkest tot bedaren kwam in broze momenten van verlangen en melancholie.

Concert: The Philadelphia Orchestra, met Gil Shaham, viool. Werken van Brahms en Sjostakovitsj. Gehoord: 24/5 Concertgebouw Amsterdam.