Peter O'Toole

Peter O'Toole is terug! Ruim veertig jaar na `Lawrence of Arabia' domineert hij met zijn immer priemende blauwe ogen en bekakte dictie in `Troy' en `Dirty Pretty Things'.

Eigenlijk is Peter O'Toole een heel vervelende acteur. Hij is zo'n beetje als de lepe Engelse lord die denkt dat hij Jezus Christus is in de cultfilm The Ruling Class uit 1972, een van de zeven rollen die hem een Oscar-nominatie zouden opleveren. Ze bleven alle zeven onverzilverd. Ook dat is veelzeggend. Peter O'Toole is mateloos arrogant en zelfverzekerd. Je zult in een film niet snel het risico lopen hem over het hoofd te zien, want hij houdt jou, de toeschouwer, met zijn priemend blauwe ogen zelf wel in de gaten en met die lijzig-bekakte dictie bij de les. Maar is hij ook goed?

Als Lawrence of Arabia, zijn doorbraakrol uit 1962, was de op 2 augustus 1932 in Connemara, Ierland en in het Engelse Leeds opgegroeide geboren acteur natuurlijk prachtig mysterieus. Eigenlijk was de rol voor Albert Finney bedoeld, die met Richard Harris en Alan Bates in hetzelfde jaar als O'Toole aan de Royal Academy of Dramatic Art in Londen afstudeerde. Na Becket (1964), Lord Jim (1965), The Lion in Winter (1968) en de musical Goodbye Mr. Chips (1969) was O'Tooles status als publiekstrekker gevestigd. Engeland liep uit om de elegante aristocraat-acteur te zien spelen.

En spelen was het. In en buiten de bioscoop. Want als zoon van een bookmaker die op veertienjarige leeftijd van school ging op te gaan werken als boodschappenjongen bij de Yorkshire Evening Post, bleef ook de rol van gevierd acteur een rol. O'Toole is niet de enige ster die dat schizofrene bestaan met alcohol probeerde te kalmeren. Hij is wel een van de weinigen die over zijn verslaving niet geheimzinnig deed. En hoewel hij gestaag door bleef werken, zijn filmografie telt zo'n tachtig film- en televisierollen, werd het in de jaren zeventig en tachtig allemaal wat minder.

In 1990 speelde hij in de onderschatte Nederlandse productie Wings of Fame veelzeggend een acteur die in het hiernamaals en bij zijn uiteindelijke terugkeer naar aarde moet zien om te gaan met de betrekkelijkheid van roem en de zekerheid van vergetelheid. Daarna ging het weer op de automatische piloot met lords, kolonels, keizers en andere hoogwaardigheidbekleders. Vorig jaar kreeg hij in Hollywood een Lifetime Achievement Award, om die zeven onvervulde Oscars goed te maken.

Vorig jaar speelde O'Toole de hooghartige kolonel Blount, tamelijk onopvallend, in de Evelyn Waugh-verfilming Dirty Pretty Things. Maar als koning Priamus van Troje in de spektakelfilm Troy is hij weer ouderwets op dreef. De blauwe ogen vochtig, ziet hij het sterven van zijn stad en zijn familie. Zijn leeftijd heeft zijn pedante toon gemoduleerd tot een wijze en beheerste. En het helpt echt, een klassieke opleiding, zou je tegen Brad Pitt en Orlando Bloom willen zeggen. Peter O'Toole wéét wat hij daar speelt. Zelfs al voorziet het scenario er niet in. Hij speelt wat er had moeten staan.

    • Dana Linssen