Nederland pleit ineens niet meer voor God in de grondwet

Heeft het kabinet zijn geloof in God in de Europese Grondwet verloren? Het lijkt er sinds eind vorige week een beetje op.

Eerder hamerde premier Balkenende samen met zijn collega's uit onder meer Italië, Spanje, en Polen op het belang van het vermelden van de christelijk erfgoed in de preambule (een soort inleiding) van de Europese grondwet. Hij en de andere leden van het kabinet trotseerden daarvoor zelfs een Tweede Kamermeerderheid. Die liet enkele maanden geleden weten liever een eigen Euro-Commissaris te behouden in de Commissie dan God in de grondwet te helpen.

Des te opmerkelijker was dan ook wat er afgelopen vrijdag gebeurde. Nederland ontbrak in het lijstje ondertekenaars van de brief met precies hetzelfde pleidooi, die de premiers van Italië, Portugal, Polen, Litouwen, Malta, Slovenië en Tsjechië naar het Ierse voorzitterschap stuurden. De briefschrijvers bepleitten – nogmaals – een verwijzing in de inleiding op de grondwet ,,naar de christelijke wortels van Europa.'' ,,Dit amendement is bedoeld als erkenning van een historische waarheid'', aldus de briefschrijvers.

Met name de Fransen verzetten zich sterk tegen dit amendement, dat niet zou stroken met de scheiding tussen kerk en staat. ,,Natuurlijk hebben we een joods-christelijk verleden'', zei de Franse minister van Buitenlandse zaken Michele Barnier gisteren nog. ,,Maar de constitutie is geïnspireerd door een erfenis die cultureel, religieus en humanistisch tegelijk is.''

Een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst kon vanmorgen geen verklaring geven waarom Nederland niet bij de ondertekenaars hoort. Hij uitte alleen de veronderstelling dat Nederland niet gevraagd is om de brief te ondertekenen.

De RVD-woordvoerder beklemtoonde verder dat de premier blijft vinden dat ,,er evenwicht in bronnen moet zijn.'' Dat betekent volgens hem dat als er in de pre-ambule verwijzingen naar bijvoorbeeld het humanistisch erfgoed komen van Europa, de joods-christelijke daar ook in thuis hoort.

Anonieme bronnen in Den Haag geven een andere verklaring voor het ontbreken van de Nederlandse handtekening onder de brief. Ze verwijzen naar de naderende rol van Nederland als voorzitter van de Europese Unie. Mocht het huidige Ierse voorzitterschap er niet uitkomen – en die kans is zeker niet ondenkbeeldig – dan ligt de kwestie vanaf 1 juli op het bordje van Nederland. Een al te expliciete standpuntbepaling zo vlak voor het begin van het Nederlandse voorzitterschap past daar niet bij, al blijft Nedrland inhoudelijk hetzelfde vinden, aldus de bronnen.

Als de tegenstellingen over deze kwestie zo onverzoenlijk blijven als ze nu zijn, en er geen compromisformule wordt bedacht, maakt een Fins voorstel goede kans, zo melden bronnen in Den Haag en Brussel. De Finnen hebben voorgesteld bij blijvende onenigheid de hele preambule te schrappen en slechts een korte, zakelijke verklaring ('declaratie') ter inleiding op de grondwet aan te nemen.

Elke verwijzing naar geestelijk of historisch erfgoed zou daarin ontbreken, met uitzondering van een paar zinnen over het verdrag van Rome. Het Finse voorstel zou tegemoet komen aan het Nederlands verlangen naar evenwicht.