Hoe kunnen we juichen over dit verdrag?

Vrede gloort in het zuiden van Soedan. Maar de strijd in de westelijke regio Darfur duurt voort. In de hoofdstad Khartoum stuit een vredesakkoord op grote bedenkingen.

Ali Mohamed Hasenien van de oppositionele Democratische Unionistenpartij (DUP) voelt zich een roepende in de woestijn. Niemand wil naar hem luisteren: noch de regering, noch de rebellen van het Soedanese Volksbevrijdingsleger (SPLA) en ook de internationale onderhandelaars niet die de bijna twee jaar oude vredesonderhandelingen in Kenia hebben geleid. ,,Dit vredesakkoord zal tot desintegratie van Soedan leiden'', zegt hij in de hoofdstad Khartoum. ,,Sommige Soedanezen in het noorden zeggen dat wij ons maar beter onmiddellijk van het zuiden kunnen afscheiden, dan hoeven we tenminste geen geld meer in het zuiden te steken.''

Hasenien, wiens partij bij de laatste democratische verkiezingen in 1986 tweede werd, ziet achter het vredesverdrag een cynisch complot van de islamitisch-fundamentalistische regering van president Omar al-Bashir met de internationale onderhandelaars bij het vredesoverleg. ,,De regering wordt straks geprezen als vredestichter en krijgt internationale bescherming. Daardoor gesterkt zal ze haar fundamentalistische hallucinaties ongehinderd kunnen botvieren en de repressie opvoeren.''

De DUP-leider ziet vredesonderhandelingen waaraan alle politieke partijen en rebellengroepen deelnemen, dus ook die in het westelijke regio Darfur waar begin vorig jaar een opstand uitgebroken is, als enige alternatief. De regering en de internationale onderhandelaars, in het bijzonder de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, hebben zich hier altijd tegen verzet. Het vredesoverleg werd beperkt tot het Arabische, islamitische noorden en het zwarte, christelijke zuiden.

Sadik el Mahdi, leider van de noordelijke Umma-partij en premier van het in 1989 door Bashir omvergeworpen burgerregime, noemt het vredesakkoord ,,een verdrag tussen twee krijgsheren''. President Bashir en SPLA-leider John Garang sluiten met hun overeenkomst alle andere partijen buiten. ,,Het getuigt van kortzichtigheid van de internationale gemeenschap als ze dit verdrag steunt'', kritiseert hij. ,,Alle Soedanese groepen moeten zich erover kunnen uitspreken.''

Net als andere noordelijke oppositieleiders verzet hij zich niet tegen een referendum in het zuiden over onafhankelijkheid. ,,We willen alleen dat zo'n referendum deel uitmaakt van een nationale conferentie waarbij naar eenheid wordt gestreefd.'' De vrijwel unanieme mening in het noorden is dat het referendum nu tot afscheiding zal leiden en het land langs religieuze lijnen zal opdelen.

Ook binnen het regime van Bashir bestaat grote oppositie tegen het vredesverdrag, en in het bijzonder tegen vice-president Ali Osman Taha die de afgelopen maanden in Kenia met SPLA-leider Garang onderhandelde. ,,Dit verdrag valt onmogelijk uit te voeren'', zegt een vooraanstaand lid van het Nationale Congres, de partij van de president. ,,Taha heeft veel te veel concessies gedaan aan het SPLA. Hij had nooit moeten accepteren dat het nationale leger het zuiden moet verlaten. De paar duizend regeringssoldaten die achterblijven als onderdeel van een gemeenschappelijke troepenmacht met het SPLA zullen in gijzeling worden gehouden door Garang. Dit verdrag wakkert opstanden elders aan. Kijk wat er in Darfur is gebeurd. Hoe kunnen we juichen over dit verdrag terwijl in Darfur een nieuwe oorlog uitbrak?''

De regering heeft de afgelopen twee jaar onder Amerikaanse druk belangrijke concessies gedaan bij de onderhandelingen in Kenia. Beloning voor goed gedrag, zo beloofden de Amerikanen, was dat Soedan zou worden geschrapt van landen die terroristen steunen. Soedan is al geschrapt van de lijst met landen die niet meewerken aan de oorlog tegen het terrrorisme. ,,Als deze regering een algehele vredesovereenkomst in het zuiden sluit en internationale hulporganisaties toelaat in Darfur om een humanitaire catastrofe te voorkomen, worden de sancties opgeheven'', voorspelt een westerse diplomaat in Khartoum.

De oorlog in Darfur brak vorig jaar uit in reactie op de vredesbesprekingen met de zuiderlingen. Bewoners van Darfur voelden zich net als de zuiderlingen achtergesteld en gingen een vorm van autonomie eisen en een groter aandeel in de nationale ontwikkeling. Zuid-Soedanezen zijn christenen of aanhangers van traditionele Afrikaanse godsdiensten. De bewoners van Darfur zijn ook goeddeels zwarte Afrikanen, maar islamitisch. De rebellen van Darfur vreesden dat een exclusieve vredesovereenkomst tussen noord en zuid Darfur zou uitleveren aan de kleine kliek machthebbers in Khartoum. De regering weigert de concessies die aan de zuiderlingen zijn gedaan uit te breiden tot de bewoners van Darfur en koos voor de harde confrontatie met de rebellen in die regio.

Een ondergedoken vertegenwoordiger in Khartoum van het Soedanese Bevrijdingsleger (SLA) van Darfur spreekt zich onomwonden uit tegen het vredesverdrag met de zuidelijke rebellengroep SPLA. ,,Het verdrag zal de problemen van Soedan niet oplossen, zoals nu de oorlog in Darfur. De doelen van het SPLA lijken erg op die van het SLA, met het verschil dat wij geen zelfbeschikkingsrecht eisen.''

De algehele roep in het noorden om betrokken te worden bij overleg over vrede en democratisering voor het gehele land zal niet worden ingewilligd. De Verenigde Staten menen dat ze de Soedanese machthebbers eindelijk op de knieën hebbben gekregen bij het oplossen van het conflict in het zuiden, een oorlog die in 1955 begon. Dat momentum mag niet verloren gaan. ,,Er bestaat altijd de mogelijkheid van een militaire coup tegen Bashir'', waarschuwt een westerse diplomaat. ,,Dat zou het einde van het vredesproces in het zuiden betekenen en leiden tot een zo mogelijk nog harder optreden tegen de rebellie in Darfur.''

    • Koert Lindijer