Vrees dat Gazastrook `Hamasland' wordt

Wint de moslimextremistische organisatie Hamas in de Gazastrook terrein? Sommige waarnemers vrezen van wel, al wil de meerderheid van de Palestijnen dat niet.

,,Ha, Ha Hamas!'', schreeuwt de menigte op het grote plein in Gaza-Stad. De Israëlische troepen hebben zich zojuist teruggetrokken uit de wijk Zeitoun, en de aanhangers van Hamas vieren 's avonds feest. De gemoederen worden met strijdliederen opgezweept.

Twee weken geleden doodden de Palestijnse moslimextremistische organisaties Hamas en Islamitische Jihad bij drie afzonderlijke aanvallen in de Gazastrook in totaal dertien Israëlische soldaten. De eerste soldaten sneuvelden hier in Zeitoun.

Hamas probeert met dergelijke successen zijn populariteit te vergroten, maar veel tijd is er doorgaans niet om van de zegeroes te genieten. Dat er na dergelijke incidenten een reactie van de Israëlische regering komt is voorspelbaar. En als die er komt, zorgt dat meteen voor ontnuchtering. In Rafah, waar twee Israëlische soldaten werden doodgeschoten, werden als vergelding langs de grens met Egypte 120 huizen vernietigd en raakten bijna vijftienhonderd mensen dakloos. Veertig Palestijnen werden gedood. In Zeitoun volgden drie dagen van hevige gevechten.

Gaza is sinds het ontstaan van Hamas (Harakat al-Muqawamah al-Islamiya) bij het begin van de eerste intifadah in 1987 diens thuisbasis. De beweging werd door haar radicale opstelling al snel heel populair en vormde een bedreiging voor de hegemonie van de Palestijnse Bevrijdings Organisatie (PLO) en de Fatah-beweging van leider Yasser Arafat. In 1994, met de oprichting van de Palestijnse Autoriteit volgens het Vredesakkoord van Oslo en de terugkeer van Arafat en de PLO uit ballingschap in Tunis, kwam Hamas een beetje in de verdrukking.

Net als de zo mogelijk nog radicalere Islamitische Jihad heeft Hamas steeds een eigenzinnige koers gevolgd. Die ging scherp in tegen de in Oslo gemaakte afspraken, met bloedige zelfmoordaanslagen in Israël en politieke oppositie tegen Arafat. Sommige waarnemers voorspellen dat Hamas een Israëlische ontruiming van de Gazastrook, zoals premier Sharon heeft aangekondigd, naar de buitenwereld zal uitleggen als een overwinning. Dat deed de fundamentalistische Hezbollah enkele jaar geleden ook, toen het Israëlische leger zich terugtrok uit Zuid-Libanon. Na terugtrekking van Israël uit de Gazastrook zal Hamas meteen ook de macht opeisen in dit `Hamas-land', aldus de waarnemers.

Haidar Abd al-Shafi, leider van de seculiere oppositiebeweging `Palestijns Nationaal Initiatief' en in 1991 delegatieleider bij de internationale vredesconferentie over het Midden-Oosten in Madrid, betwijfelt evenwel of dit het toekomstbeeld van de Gazastrook zal zijn. In ieder geval huivert hij bij de gedachte aan de vorming van een `Hamas-staat'.

,,We krijgen hier geen Libanees scenario met een terugtrekking van de Israëlische bezettingsmacht waarbij vervolgens een radicale islamitische militie het vacuüm opvult ten koste van de autoriteit van de staat. De meerderheid van de Palestijnen ziet dat niet zitten'', zegt hij.

,,Met alle respect voor de strijders van Hamas en hun recente successen: we moeten toegeven dat dit sektarisme en factionalisme niet de oplossing biedt. Er is een dringende behoefte aan coördinatie tussen alle politieke groeperingen in Palestina om te komen tot een eendrachtige en democratische besluitvorming over de te volgen strategie en de politieke opties.''

Hamas en de Islamitische Jihad hebben de afgelopen tijd uitsluitend militaire doelen uitgekozen en geen aanslagen gepleegd op burgers in Israël. Volgens Haidar abd al-Shafi is het echter nog veel te vroeg om nu al te spreken van een nieuwe tactiek waarbij zelfmoordoperaties van Hamas en Jihad tegen burgers tot het verleden behoren. ,,Ik hoop het. Dergelijke terreuracties zijn uitermate schadelijk voor onze strijd. Ze verschaffen de Israëlische regering een vrijbrief ons te blijven bezetten en ze zaaien verdeeldheid in onze rangen.''

Die verdeeldheid, zegt Al-Shafi, maakt de Palestijnen politiek stuurloos. Daarom, zegt hij, is er maar één optie: er moeten centrale afspraken worden gemaakt én nageleefd. De verschillende facties moeten ophouden alleen maar hun eigen gang te gaan. Alle partijen dienen toe te zeggen dat ze zich houden aan collectieve afspraken en ze moeten ook bereid zijn verantwoording af te leggen. ,,Het is niet gemakkelijk, maar er blijft ons geen andere keuze.

,,Wij willen geen eenheid, alleen coördinatie tussen de nationalistische, de links-seculiere en de islamitische groepen in onze samenleving, maar met name de grote facties Fatah en Hamas zijn daar niet happig op. En uiteraard speelt Yasser Arafat daarin een heel bedenkelijke rol. Als symbool en als de verkozen president is hij de aangewezen persoon om nationale coördinatie op poten te zetten. Het feit dat hij dit niet doet, en alleen lippendienst bewijst aan de nationale eenheid, moet in de scherpste bewoordingen veroordeeld worden'', zegt de seculiere oppositieleider.

Hamas houdt inmiddels massabijeenkomsten om zijn overwinningen op het Israëlische leger te vieren – ondanks de enorme verwoestingen en de vele doden en gewonden onder de Palestijnen die daarvan weer het gevolg zijn. De Gazastrook lijkt de strijders van Hamas als een rijpe vrucht in de schoot te rollen.

Wint Hamas echt snel terrein? ,,Wat je uit de jongste gebeurtenissen kunt afleiden is dat de bevolking niet onder de bezetting bezwijkt. De Palestijnen blijven integendeel koppig verzet plegen en brengen de vijand verliezen toe. Dat is zeer positief. Waartoe zouden wij niet in staat zijn als we erin zouden slagen onze strijd te coördineren en op democratische wijze te beslissen hoe we de bezetting moeten bestrijden?'', antwoordt Al-Shafi.

Uit de wijk Zeitoun voegt een snel aanzwellende massa jonge mannen zich bij de menigte op het al veel te kleine Gaza-plein. Ze lopen achter een grote open vrachtwagen waarop de groene banier van Hamas wappert. Gemaskerde mannen zwaaien uitdagend met raketwerpers. ,,De wereld ziet wat het islamitische verzet hier in 48 uur heeft gepresteerd'', klinkt uit de luidsprekers. De toehoorders juichen.