Visionaire held en drammer

Op zijn twaalfde wist Joop den Uyl al dat hij later minister wilde worden. Dan zou hij wat kunnen doen aan het lot van de minder bedeelden, herinnert zijn twee jaar jongere zuster zich. Tot zijn achttiende zou hij, opgegroeid in Hilversum als een van de vijf kinderen van een jong gestorven gereformeerde vader, folders van de oude ARP rondbrengen, weet zij nog. Een paar jaar voor de Tweede Wereldoorlog, gaat hij niet theologie maar economie studeren. Hij raakt ook in religieus opzicht uitwonend, wordt sociaal-democraat en leert in een Amsterdamse boekhandel – na een tip van de uitgever Geert van Oorschot: ,,daar werkt een meisje, dat is wel wat voor jou.'' – zijn latere vrouw Liesbeth van Vessem kennen, met wie hij zeven kinderen zal krijgen. Die relatie met een niet-christelijk meisje verdriet zijn moeder, zeker aanvankelijk. Het huwelijk van twee sterke persoonlijkheden met soms nogal botsende opvattingen gaat een van de productieve spanningszones markeren in het leven van de ogenschijnlijk korzelige, maar ook heel emotionele Den Uyl, die qua instinct eigenlijk altijd een oer-Hollandse calvinist is gebleven.

In de AVRO-serie Hoge bomen brengt Pieter Jan Hagens vanavond een aflevering over de volgens hem `mythische figuur' Den Uyl (1919-1987). Voor zijn ,,biografische portret'' van de man die van 1973 tot 1977 premier van ,,het meest progressieve kabinet in de vaderlandse politieke geschiedenis van de twintigste eeuw'' was, is Hagens te rade gegaan bij oud-politici (Dries van Agt, Marcel van Dam, Wim Meijer bijvoorbeeld), familie en oud-medewerkers van Den Uyl. De gesprekken tekenen hem als man die het spitse debat, ook thuis, en de politieke strijd beminde, maar tegelijkertijd als PvdA-leider die de eenheid van zijn partij en dus ook een redelijke verstandverhouding met haar linkervleugel, als hoogste gebod zag. Dat hij in de kabinetsformatie van 1977 uiteindelijk niet zijn tanden aan die linkervleugel liet zien, waardoor zijn tweede kabinet er niet (nooit) kwam, was volgens de toenmalige staatssecretaris Marcel van Dam ,,zijn grootste politieke mislukking en fout, waarmee zijn neergang is begonnen''. Voor de een was hij een visionaire held, voor de ander een drammer, zegt Hagens. Hoe dat zat laat hij in drie kwartier aardig duidelijk zien.

Hoge bomen, AVRO, Ned.1, 21.05-21.50u.

    • J.M. Bik