Nog geen blauwdruk voor stabiliteit

De VN-ontwerpresolutie en een toespraak van president Bush laten nog vele vragen open over Irak na de aanstaande machtsoverdracht. Meer dan een noodverband is het voorlopig niet.

In de Amerikaans-Britse VN-ontwerpresolutie en de toespraak van president Bush doemden het afgelopen etmaal de contouren op van het nieuwe Irak na de machtsoverdracht op 30 juni. De Amerikaans-Britse bezetting moet over vijf weken voorbij zijn, de Iraakse interimregering krijgt volledige soevereiniteit en de Verenigde Naties nemen een adviserende en ondersteunende rol op zich.

Maar in een andere gedaante blijven de `bezetters': de Amerikaanse troepen, met alleen al 138.000 man, blijven in een door de VN goedgekeurde multinationale vredesmacht. En hun verhouding tot de nog niet eens benoemde interimregering moet de komende weken vorm krijgen.

Daarmee blijft de weg naar Iraks zelfbeschikking zozeer bezaaid met onzekerheden dat van een solide blauwdruk voor vrede en stabiliteit nog amper sprake is. Improviserend in een land dat zich in een schemerzone tussen ex-dictatuur en vrije natie bevindt, hebben de Verenigde Staten en Groot-Brittannië vooral een noodverband gelegd, nu hun bezetting chaotisch blijft verlopen.

Internationaal klinkt nog geen massief applaus. Kofi Annan, als VN-secretaris-generaal het statutaire geweten van de wereldgemeenschap, zweeg gisteren zelfs. Frankrijk, leider van het anti-oorlogskamp, liet vanochtend weten dat de ontwerpresolutie verbetering behoeft en dat de soevereiniteit voor de Iraakse interimregering nog niet ver genoeg gaat. De rest van de wereld zal de komende weken proberen in onderhandelingen bij de VN het bouwwerk te verstevigen. Of de Amerikanen en Britten intussen aan klantenbinding hebben gedaan om meer internationale steun voor Irak te krijgen, in de vorm van soldaten en geld, is hoogst onzeker.

Een van de open vragen in de ontwerpresolutie is hoeveel macht of zeggenschap de Iraakse interimregering krijgt over 's lands veiligheid. De resolutie geeft voorlopig de multinationale troepenmacht, die een VN-goedkeuring moet krijgen, het recht ,,alle noodzakelijke maatregelen te nemen'' die nodig zijn om de veiligheid van Irak te waarborgen. Deze troepenmacht, waarvan de Amerikanen als grootste troepenleverancier de aanvoerder zijn, moet over de coördinatie van de veiligheid nog afspraken maken met de Iraakse interimregering.

Die ,,afspraken'' laten noodgedwongen nog op zich wachten omdat de Iraakse interimregering nog moet worden geformeerd. Daarmee is VN-gezant Lakhdar Brahimi nu bezig. Een van de redenen waarom de internationale gemeenschap nog terughoudend reageert, is volgens diplomaten dat veel landen eerst de reactie van de interimregering willen afwachten.

Hoewel de ontwerpresolutie dit niet meldt, krijgen de Irakezen wel degelijk een veto over militaire acties van de buitenlandse soldaten, verzekerden Britse diplomaten gisteren. Maar een hoge Europese diplomaat, die geconsulteerd is door de Amerikanen over de resolutie, zei gisteravond dat dit niet zal gelden wanneer de zelfbescherming van de Amerikaanse troepen in het geding is. Hij erkende dat daarmee het risico van verdeeldheid tussen de Iraakse interimregering en de buitenlandse troepen niet uit te sluiten is. Een twist over het wel of niet bombarderen kan al snel ontstaan, als de VS dat nodig vinden om hun eigen troepen te ontzetten. Nog daargelaten hoe het Pentagon van minister Rumsfeld zal omspringen met zo'n ondergeschiktheid van de Amerikaanse troepen aan een onervaren Iraakse interimregering.

Onduidelijk is voorlopig evenzeer hoe lang de buitenlandse troepen zullen blijven; tot ongenoegen van Frankrijk, Rusland en Duitsland. Volgens de resolutie zal de Veiligheidsraad het mandaat van de troepenmacht na twaalf maanden, dus eind juni 2005, heroverwegen. Dat kan ook eerder op verzoek van een gekozen overgangsregering, die na januari 2005 moet aantreden. Maar of de Veiligheidsraad in dit besluit een rol zal spelen, bijvoorbeeld met een veto van één van de leden, is niet duidelijk.

De VS erkenden gisteren dat de Irakezen niet de feitelijke macht hebben om de buitenlandse troepenmacht te vragen te vertrekken. Maar de Amerikaanse plaatsvervangend VN-ambassadeur Cunningham zei wel dat de VS zo'n verzoek zouden respecteren. Gegeven het feit dat Irak nu geen eigen leger heeft, noemde hij een dergelijk verzoek niet waarschijnlijk.

De resolutie spreekt zich niet uit over de gevangenissen die gerund worden door buitenlandse troepen en over de interimgrondwet, die eerder dit jaar werd aangenomen. Volgens diplomaten blijft de interimgrondwet van kracht tot een nieuwe is geschreven.

Zeker is dat de VN via een speciale gezant een grotere rol krijgen. Zij moeten een adviserende en ondersteunende rol spelen bij de politieke overgang. Zij moeten een nationale conferentie beleggen, die een adviesgevend orgaan voor de regering in het leven moet roepen. De VN moeten helpen bij het ontwerp van de grondwet, de regering bijstaan bij het bestuur en bijdragen aan de coördinatie van de wederopbouw.

Dit alles moet passen in het vijf-stappenplan dat Bush gisteren aankondigde en waarin hij zijn contouren voor het nieuwe Irak schetste. De interimregering blijft aan tot verkiezingen in uiterlijk januari 2005. In die verkiezingen kiest het Iraakse volk een overgangsparlement, dat op zijn beurt een overgangsregering kiest. Het overgangsparlement ontwerpt een nieuwe grondwet, die in een referendum wordt voorgelegd aan het Iraakse volk eind 2005. Onder deze grondwet zal het volk eind volgend jaar een permanente regering kiezen. Dit is nog ver weg. Voor die tijd zal er nog meer geweld komen, waarschuwde Bush gisteren. Hoe de Iraakse interimregering, als die is geïnformeerd, samen met de Amerikaanse troepen dat gevaar te lijf gaat, is de grote vraag. Zoals een VN-diplomaat gisteren zei: ,,Wie heeft straks voor wat van wie toestemming nodig?''