Zondaar Abramovitsj is nog een `prima kerel'

Oligarch Roman Abramovitsj – eigenaar van de voetbalclub Chelsea en negen miljard euro – heeft als gouverneur van het zeer verre en zeer koude Tsjoekotka de Russische staatskas benadeeld, zo heeft de Rekenkamer ontdekt. Maar vooralsnog blijft de toon mild.

`Geld houdt van stilte', was eens het favoriete adagium van Roman Abramovitsj. De Russische zakentycoon, 37 jaar jong en door Forbes geschat op 9 miljard euro, stond bekend als discreet, verlegen zelfs. Vijf jaar geleden had de Russische pers niet eens een foto van hem.

Maar stil is het allang niet meer rond Abramovitsj en zijn miljarden. Vrijdag kwam de Russische Rekenkamer met een zeer kritisch rapport over de oligarch, die de staat honderden miljoenen aan belastingen door de neus zou hebben geboord. Sinds 2001 is Abramovitsj namelijk ook gouverneur van Tsjoekotka.

De 70.000 bewoners van deze ijskoude regio tegenover Alaska, `Tsjoektsji', figureren in Russische humor steevast als oliedom. Zij dragen hun gouverneur op handen. Abramovitsj heeft dertigduizend huizen gekocht voor gepensioneerde bewoners die willen terugkeren naar het `vasteland': Europees Rusland. Voor de jeugd financiert hij vakanties aan de Zwarte Zee. Ambtenaren krijgen sinds zijn komst 30 procent meer salaris dan hun Moskouse collega`s.

Vrijgevigheid op kosten van de Russische staat, vindt de Rekenkamer. In drie jaar schold gouverneur Abramovitsj namelijk ook 22 aan zijn olieconcern Sibneft verbonden handelsfirma's ruim 393 miljoen dollar aan winst- en inkomstenbelasting kwijt in ruil voor veelal fictieve investeringen in de regio. De firma's bestonden in de regel slechts uit een directeur en een boekhouder. Ook zou hij alleen vorig jaar al 45 miljoen euro budgetgeld hebben misbruikt, Tsjoekotka is met een schuld van tweemaal haar jaarbudget technisch gezien bankroet.

Het is dezelfde zonde waarvan zijn gedetineerde mede-oligarch Chodorkovski is beschuldigd: misbruik van Russische regio's als on-shore belastingparadijzen. Is Abramovitsj dus de volgende naam op de hitlist van het Kremlin? Waarschijnlijk niet.

Het rapport van de Rekenkamer is mild van toon. Het overheidsgeld dat hij misbruikte is besteed aan nuttige zaken als gezondheidszorg, bouwprojecten en ambtenarensalarissen, stelde een woordvoerder van de Rekenkamer vrijdag.

Sergej Stepasjin, het hoofd van de Rekenkamer, lijkt de tycoon ook niet echt achter de tralies te wensen. Hoewel hij vaag dreigde met vijf jaar celstraf en stelde dat Abramovitsj ,,de Russische president niet helpt', voegde hij daaraan toe: ,,Ik heb respect voor hem. Het is een prima kerel.' Abramovitsj kon gewoon maar beter de politiek verlaten om zich te concentreren op zijn nieuwe hobby: voetbal. Een gering offer, want de oligarch kondigde maanden geleden al aan niet herkiesbaar te zijn als gouverneur. Cynici vermoeden dat die stap samenhangt met het feit dat de wet is aangepast en Tsjoekotka niet langer als persoonlijk belastingparadijs kan fungeren.

Het rapport van de Rekenkamer lijkt eerder een uitnodiging om wat meer te delen met de staat. Abramovitsj wekte recentelijk enige ergernis met zijn uitbundige uitgavenpatroon. Onlangs voegde hij een nieuwe Boeing 767 toe aan zijn luchtvloot, die met zijn superbeveiligde communicatie en anti-raketsysteem niet onderdoet voor de Air Force One van de Amerikaanse president. Zijn Britse voetbalclub Chelsea, vorige zomer aangeschaft, tuigde hij op met peperdure topspelers – de club haalde de halve finale van de Champions League en werd tweede in de Engelse competitie.

Vorige week waggelde Abramovitsjs nieuwe zeekasteel door de Zuid-Hollandse binnenwateren: de Ecstasea, 86 meter lang, vier dekken hoog, 200 euro duur. Zijn oude jacht, de Grand Bleu, eens het grootste ter wereld, werd kennelijk wat te krap. Op het vasteland heeft Abramovitsj tientallen villa's en landgoederen, vooral in zijn tweede vaderland, Engeland, waar zijn vijf kinderen naar school gaan. Hij reageert nukkig op kritiek van de politici en de boulevardpers. ,,Het probleem is dat Rusland geen vrij land is', liet hij weten. ,,We zijn niet gewend dat mensen hun geld uitgeven zoals hun goeddunkt.' Na tien jaar keihard werk vindt Abramovitsj het bovendien tijd om eens van het leven te genieten.

In de jaren negentig stond Abramovitsj bekend als `de beurs van de Familie': hij regelde de financiën van de hofhouding van president Jeltsin en vergaarde zelf enorme bezittingen. Enige haast lijkt nu geboden voor het Kremlin, want Abramovitsj is druk bezig zijn aandelen in geld om te zetten en het land uit te sluizen. Hij verkocht al zijn kwart aandeel in vliegtuigmaatschappij Aeroflot en zijn helft in aluminium-gigant RusAl. Zijn kroonjuweel, oliebedrijf Sibneft, probeerde hij vorig jaar aan mede-oligarch Chodorkovski te slijten tot het Kremlin daarvoor een stokje stak. Volgens geruchten is het Franse Total-Fina nu in de markt voor Sibneft.

Abramovitsj woont tegenwoordig vooral in Londen: eerder deze maand wimpelde hij beleefd een verzoek af van Rekenkamer-voorzitter Stepasjin om samen met hem terug te vliegen naar Moskou. Hoewel een arrestatie daar voorlopig niet voor de hand ligt: binnen het Kremlin heeft hij nog veel vrienden die hij in zijn rijkdom laat delen.

Gerectificeerd

Jacht Abramovitsj

Het artikel Zondaar Abramovitsj is nog een `prima kerel' (24 mei, pagina 5) vermeldt dat Abramovitsj' nieuwe jacht, de Ecstasea, 200 euro duur is. Het schip kost 200 miljoen euro.