Mini & Maxi zijn te lief voor Godot

Meer dan dertig jaar staan ze samen op het toneel, meer dan dertig jaar behoren ze tot de wereldtop van het variété. Toch staan Karel de Rooij en Peter de Jong, beter bekend als Mini en Maxi, in de Koninklijke Schouwburg te zenuwen als debutanten. En dat zijn ze ook. Regisseur Jos Thie vroeg ze om bij het Nationale Toneel het zwerversduo Didi en Gogo te spelen in de modernistische klassieker Wachten op Godot uit 1953 van Samuel Beckett.

Dat lijkt een vreemd idee: Beckett staat voor het serieuze kunsttoneel. Mini en Maxi staan voor het variété, het gezellige avondje uit. Twee werelden die elkaar zelden treffen. Maar Beckett had voor zijn eerste toneelstuk een ouder vaudevilleduo in zijn hoofd. Hij dacht aan Buster Keaton, Charlie Chaplin, Laurel en Hardy. Zo bekeken is het eerder vreemd dat in Nederland niet eerder een clownsduo gevraagd is voor deze rollen.

Deels door de schuld van Samuel Beckett zelf heeft de tekst van Wachten op Godot een onaantastbare heiligheid. Het is een klassieker die met ontzag behandeld wordt, een ijkpunt, een hoogmis van het moderne theater. Voor nieuwe intepretaties en tegendraadse bewerkingen is bijna geen ruimte. Hoewel de laatste jaren een kleine verschuiving laten zien, hangt om het berucht handelingsarme toneelstuk – met als decor een woesternij met één kale boom – hangt nog altijd de zwaarmoedige sfeer van het naoorlogse existentialisme. Alleen daarom al is deze versie verfrissend.

Deze Wachten op Godot heeft niets schraals en sombers, het is eerder weldadig warm, met als draaipunt de oude vriendschap tussen de twee zwervers; mannen die niets anders hebben dan elkaar. De ontroering om deze hechte band wordt versterkt door de wetenschap dat De Rooij en De Jong in werkelijkheid hun onafscheidelijke variétéduo onlangs hebben moeten ontbinden, waardoor alle passages in de tekst over de wens uit elkaar te gaan maar niet zonder elkaar kunnen, een speciale lading krijgen.

De weldadige warmte heeft ook iets vreemds. Beckett laat zich niet goed combineren met een gezellig avondje uit. Deze Wachten op Godot glijdt te makkelijk naar binnen, kent te weinig momenten van ongemakkelijke traagheid, verveling, van ademstokkende leegte. Natuurlijk, het is geweldig om Stefan de Walle in de bijrol van Lucky te zien hijgen als een blije hond, of Peter Tuinman te zien opkomen als de zelfverzekerde macho Pozzo. Maar het ontbeert de benodigde Beckettiaanse wreedheid.

De Rooij en De Jong kunnen prachtig bewegen; spreken met hun strompelende voeten, hun kromme houding, hun wapperende handen. Vooral na de pauze laten zij een hele reeks verrukkelijke staaltjes van fysieke virtuositeit zien. Maar ze doen het niet terloops genoeg. De Jong speelt bijvoorbeeld Didi als een man met een prostaatprobleem. In plaats van even naar zijn pijnlijke lende te grijpen om dit kort aan te geven, staat hij doorlopend gebogen met zijn hand naast zijn kruis. En waarom zet hij steeds van die grote ogen op? Vooral in de tekstbehandeling, een gebied dat nieuw is voor het doorgaans zwijgende duo, zijn ze te nadrukkelijk.

Daar staat tegenover dat ze met hun vederlichte spel Wachten op Godot adem geven, met een zeer natuurlijk aanvoelend ritme. Regisseur Jos Thie gebruikte het regieboek van Beckett uit de jaren zeventig, waarin de pauzes tussen de zinnen precies staan uitgeteld. De vertaling van Jacoba van Velde werd opgepoetst en ontdaan van het in een halve eeuw wat stijf geworden literaire spraakgebruik. Dat werkt. Anders dan de vier cabaretiers van NUHR, die het stuk enkele jaren geleden voor het Noord Nederlands Toneel speelden, maken de twee er geen baldadige meezinger van. De Rooij en De Jong zijn eerder verstild en precies. De Jong is de goedmoedige, slungelige aangever met een grijze baard, De Rooij het wat sikkeneurige opdondertje, geestig en tragisch, met zijn oude vogelkopje onder de grote bolhoed.

Voorstelling: Wachten op Godot van Samuel Beckett door het Nationale Toneel. Regie: Jos Thie. Gezien 22/5 Koninklijke Schouwburg. Aldaar t/m 26/6. Inl. (0900) 3456789 of www.nationaletoneel.nl