India toch

Wie India een beetje volgt, tuimelde de laatste dagen van de ene verbazing in de andere. Een paar maanden geleden schokte premier Vajpayee vriend en vijand, maar vooral vijand, met de mededeling dat hij nóg een termijn als premier ambieerde. De man is oud en slecht ter been en het was algemeen bekend dat hij geen zin meer had in de politiek en zich aan zijn memoires wilde wijden. Maar een opvolger was niet voorhanden en Vajpayee kondigde zelfs vervroegde verkiezingen aan, die hij volgens ieders verwachting glansrijk zou winnen.

Niks aan, zulke verkiezingen, er werd alleen opgekeken van de dure hightech campagne van Vajpayee: veel reclame op televisie (India heeft het tv-tijdperk nog maar net betreden) en als toppunt een telefoontje aan iedere bezitter van een mobiele telefoon met het bericht dat ze op Vajpayee moesten stemmen – een bericht dat werd ingesproken door Vajpayee himself.

Ook keek men op van de slogan die Vajpayees partij had bedacht: India Shining. In een land zo verveloos als India schittert natuurlijk niets, in het Indiase klimaat wordt alles wat nieuw en glimmend is binnen een dag oud en dof. Maar Vajpayee is een dichter, zijn woorden dienen we niet letterlijk te nemen. Hij bedoelde waarschijnlijk dat India blaakt, India blaakt van zelfvertrouwen, want dat had hij tijdens zijn premierschap van zes jaar ruimschoots bereikt.

Vajpayee wordt geassocieerd met de computerrevolutie en het economisch liberalisme, waardoor nu in India alles gekocht, verkocht, nagemaakt en gerepareerd kan worden.

Het past bij de Indiase mentaliteit om niet op te kijken van een nieuwigheidje. De Indiër went aan alles, omdat zijn geloof hem leert dat alles van bovenaf is bepaald en niet afhankelijk is van zijn verwondering of begrip. Zo'n schitterend mobieltje met een polyfonische beltoon, ach, in een dag weet de laagste schoonmaakster ermee om te gaan en dat Vajpayee persoonlijk belt, zal tot de onbegrijpelijke wonderen behoren die het Indiase leven eigen zijn.

Toch is volgens mij niet de economische verandering de grootste verdienste van Vajpayee. Hij wist een perfecte mix te maken van hypermoderniteit en uitgevonden traditie, hij wist de nieuwe rijken en de opkomende middenklasse een idee te geven van zichzelf, een identiteit zogezegd. In de steden komen dagelijks vele duizenden migranten aan, zij vormen de goedkope arbeidskracht waarop de economie bloeit.

Maar hoe lang kunnen deze nieuwe stedelingen zichzelf zien als mensen van heel andere streken, culturen, talen,

zeden en gewoonten? Hou er maar mee op, leerde Vajpayee, jullie zijn in de eerste plaats hindoes. Trotse hindoes, wel te verstaan, en als dat alleen ervaren kan worden ten overstaan van niet-hindoes, wat in het Indiase geval betekent: moslims, dan is dat maar zo.

Daarom liet Vajpayee niets van zich horen toen twee jaar geleden een paar duizend moslims door hindoes werden afgeslacht. En op de kritiek van de oppositie, onder leiding van Sonia Gandhi van de Congrespartij, merkte hij koeltjes op dat tijdens het bewind van Sonia's echtgenoot, premier Rajiv Gandhi, niet de moslims maar de sikhs werden afgeslacht, omdat de sikhs Rajiv Gandhi's moeder, premier Indira Gandhi, hadden vermoord.

Bent u er nog? De Indiase politiek is niet eenvoudig. Maar goed, Vajpayee had het schitterende mobieltje en Sonia Gandhi beperkte zich daarom maar tot de oude Indiase ploeg. Zij voerde een heel eenvoudige campagne waarin het niet ging om software en callcenters, maar om stroom, water, scholen en klinieken. Hopeloze campagne, te ouderwets voor woorden, dachten de politieke analisten, met één telefoontje vloert Vajpayee het hele dorp.

Foutje: in die dorpen waar de meeste kiezers van India wonen, zijn nog geen mobieltjes. Ja, misschien volgende week wel, maar vandaag nog niet. En zo kon het gebeuren dat Sonia Gandhi en haar Congrespartij de achterstand begonnen in te lopen. Op 13 mei, de dag die Vajpayee persoonlijk had gekozen voor de bekendmaking van de verkiezingsuitslagen, omdat 13 voor het Oosten een geluksgetal is, louter vanwege het feit dat 13 voor het Westen een ongeluksgetal is sorry, ik verzin dit niet zelf kwam de verrassende uitslag: Sonia Gandhi had gewonnen.

Dat weet u onderhand wel, maar wat is hiervan het gevolg? Hier duikelde weer iedereen van de ene verbazing in de andere. Sonia Gandhi is van Italiaanse afkomst. Ze trouwde met Rajiv Gandhi toen ze samen studeerden in Cambridge. Kan India geregeerd worden door een volbloed Europese, van oorsprong katholieke vrouw? Door een nerveus ogende Italiaanse die haar redevoeringen in fonetisch geschreven Hindi opleest en dan toch nog zo dat het lachen je vergaat?

Maar ze had de verkiezingen gewonnen, niet waar? De Indiase kiezers hadden haar omarmd als dochter van India en als legitieme erfgename van de Nehru-Gandhi dynastie die India sinds de onafhankelijkheid veertig jaar had geregeerd. Iedereen was ervan overtuigd dat Sonia Gandhi de nieuwe premier zou worden, maar afgelopen dinsdag deelde ze mee dat ze de post weigerde.

Een wilde discussie brak los, Sonia's aanhang was in rep en roer, ze werd geroepen tot het hoogste ambt en ze weigerde. Natuurlijk had de partij van Vajpayee meteen na de nederlaag elke vorm van racisme ingezet tegen Sonia Gandhi, maar met slechte verliezers hoef je toch geen rekening te houden?

Volgens sommigen heeft Sonia Gandhi er wel rekening mee gehouden, niet zozeer met de partij van Vajpayee, alswel met Vajpayee zelf. Toen de racistische toon werd ingezet, na 13 mei, bleef Vajpayee zwijgen. Hij riep zijn partij niet tot de orde, terwijl hijzelf niet bekendstaat als racist. Tijdens zijn regeringsperiode heeft hij Sonia Gandhi altijd serieus genomen en met respect behandeld, en nu was hij blijkbaar niet bij machte de racisten in toom te houden. Maar de tombola van bizarre ontwikkelingen wil in India voorlopig niet eindigen. Sonia Gandhi benoemde iemand anders als premier, een niet-hindoe, een sikh om precies te zijn, een vertegenwoordiger, zeg maar, van de moordenaars van haar schoonmoeder, een vertegenwoordiger van het volk dat vervolgens door wijlen haar echtgenoot niet kon worden beschermd.

India toch, geen greintje medelijden met degenen die het land proberen te snappen.

ramdas@nrc.nl