In Indonesië staan de tandems in de startblokken

Indonesië bereidt zich voor op de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen. De koppels van de presidenten en vice-presidenten in spe zijn gevormd. Maar één tandem is afgewezen.

De koppels zijn gevormd, de competitie kan beginnen. Vijf duo's van kandidaten voor de ambten van president en vice-president zijn zaterdag goedgekeurd door de Nationale Verkiezingscommissie (KPU) van Indonesië. Alle vijf paren ze nationalisten of gepensioneerde generaals aan politici met een islamitisch profiel.

Bij de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen, die op 5 juli worden gehouden, kunnen kandidaten alleen een absolute meerderheid halen als zij stemmen winnen in zowel nationalistische als moslimmilieus.

Eén tandem werd afgewezen. Oud-president Abdurrahman – Gus Dur – Wahid (63) kwam niet door de medische keuring, want hij is vrijwel blind. Dat was hij al toen hij president was, in de jaren 1999-2001, maar de kieswet is sindsdien aangepast. Wahid spant nu een proces aan tegen de KPU, maar hij maakt weinig kans.

De twee partijen die als grootste uit de verkiezingen van 5 april kwamen, zijn nationalistische formaties: Golkar, ooit de regimepartij van potentaat Soeharto, en de Strijdende Partij voor Indonesische Democratie (PDI-P) van president Megawati Soekarnoputri. Zij kregen respectievelijk 21 en 19 procent van de stemmen. De PDI-P, die in 1999 het aura had van oppositiepartij en toen 34 procent in de wacht sleepte, verloor ruim eenderde van zijn aanhang en eindigde onder Golkar, dat zijn positie consolideerde. Beiden moeten coalities sluiten. Voor de presidentsverkiezingen zet de PDI-P opnieuw Megawati in. Een conventie van Golkar lanceerde op 20 april generaal b.d. Wiranto als kandidaat.

Megawati en Wiranto zochten een partner binnen Nahdlatul Ulama (NU), met 40 miljoen aanhangers de grootste islamitische organisatie van het land. Beiden wilden NU-voorzitter Hasyim Murzadi (60) als running mate. Megawati was eerder begonnen met de vrijage en was Wiranto te vlug af. Toen rees de vraag of Wahid, die zelf niet mag meedoen aan de race, zich sterk zou maken voor dit koppel. Dat doet hij niet, want Gus Dur koestert tegen allebei een wrok. Toen hij in juli 2001 werd afgezet door het Volkscongres liet toenmalig vice-president en coalitiegenoot Megawati hem vallen en ook Muzadi, die Wahid in 1999 was opgevolgd als leider van de NU, sprong niet voor hem in de bres. Nu weigert Wahid om geestverwant Muzadi zijn zegen te geven. Gus (titel voor de zoon van een schriftgeleerde) Dur Wahid is een kleinzoon van de man die in 1926 de NU oprichtte en een zoon van een NU-minister onder Soekarno. Hij geniet meer gezag in het dorps-feodale NU-milieu dan Muzadi, die geen `blauw bloed' heeft.

Wiranto was in de roerige jaren 1998-'99 chef-staf van de strijdkrachten en hield daar een serieus imagoprobleem aan over. Hij wordt door velen in binnen- en buitenland verantwoordelijk gehouden voor de dood van tegen Soeharto betogende studenten in mei 1998 en voor de militiefurie die in september 1999, na een referendum over onafhankelijkheid, over Oost-Timor raasde. Toen Muzadi in zee ging met Megawati, vroeg Wiranto Salahuddin – `Gus Solah' – Wahid, een jongere broer van Gus Dur, als running mate. Die stemde toe. Gus Solah is vice-voorzitter van de NU en, nota bene, lid van de Nationale Commissie voor de Rechten van de Mens. Hij kan Wiranto dus niet alleen helpen aan stemmers in het NU-milieu, maar ook aan een beter blazoen. Wahids Partij voor het Nationale Ontwaken (PKB), die is opgericht vanuit NU-kring, maar lang niet alle NU-stemmen op zich verenigt, heeft laten weten Wiranto en Gus Solah te zullen steunen als de eigen kandidaat Wahid het aflegt tegen de verkiezingscommissie.

De NU kan niet verliezen, lijkt het, want er zijn nog twee kandidaten uit die kring. Generaal b.d. Susilo Bambang Yudhoyono (54), in de wandeling `SBY', die tot nu toe leidt in de peilingen, koos zich als vice-president in spe Mohammed Jusuf Kalla (62), net als SBY tot voor kort coördinerend minister in het kabinet van Megawati. Kalla komt uit een NU-familie in Makassar, zijn vader was in de jaren vijftig parlementslid voor de NU dat nog een politieke partij was. Verder is Kalla al heel lang lid van Golkar en was hij voor die partij een belangrijke stemmentrekker in Oost-Indonesië. Kalla werft dus straks niet alleen NU-leden in zijn geboortestreek Zuid-Sulawesi, hij gaat ook Golkarstemmen stelen.

De islamitische Eenheidspartij voor Ontwikkeling (PPP) van de huidige vice-president Hamzah Haz moest op 5 april de derde plaats afstaan aan Wahids PKB en kreeg 8 procent. Ook Haz komt uit het NU-milieu. Hij was graag opnieuw in zee gegaan met Megawati, maar die vond herstel van een verliezend duo niet verstandig en koos voor een nieuw gezicht, dat van Muzadi. Nu is Haz zelf kandidaat, gesecondeerd door generaal b.d. Agum Gumelar, minister van Verbindingen in het kabinet van Megawati.

Ten slotte is er Amien Rais, leider van de islamitische Nationale Mandaatpartij (PAN) en voorzitter van het Volkscongres. Dat lichaam wordt dit jaar ontbonden en als Rais nu geen president wordt, is zijn politieke rol uitgespeeld. Zijn partij verloor licht en kreeg 6,5 procent. Rais koos een nationalist en oud-minister onder Soeharto, Siswono Yodohusodo, als tweede man.