Coolpolitics brengt Europa en politiek op de dansvloer

Coolpolitics geldt als één van de actiefste politieke-culturele organisaties die zich, vooral bij dancefeesten, richt op jongeren en beschikt over een Europees netwerk. Maar er zijn reserves. `Wat heeft dit nog met politiek te maken?'

Het is 5 mei, einde van de middag. Jaap Spreeuwenberg drentelt wat nerveus rond in het stadhuis van Wageningen. De 28-jarige politicoloog heeft twee jaar eerder Coolpolitics opgericht, een clubje vrienden en bekenden uit de academische wereld en het dance-circuit. Zij willen afrekenen met het heersende beeld dat jongeren niet geinteresseerd zijn in politiek. Die belangstelling is er wel, mits jongeren op een moment en een manier worden aangesproken die bij ze past, zo luidt hun credo. Maar dat moet elke keer weer bewezen worden, vandaag dus hier, op het Wagenings Bevrijdingsfestival.

Tussen allerlei muziekoptredens door, zo is de bedoeling, zullen voor het oog van een paar duizend jongeren, vijf kandidaat-Europarlementariërs debatteren over het thema Europa en vrijheid. Volgens Spreeuwenberg moet het gaan over de ruzie tussen Amerika en Europa over het gebruik van creditcard-gegevens van vliegtuigpassagiers voor de strijd tegen het terrorisme, en over de oorlog in Irak. De oorlog leeft, weet Spreeuwenberg, tegenwoordig heeft iedereen wel een creditcard, en het Europees Parlement heeft veel aandacht getrokken met zijn strijd voor behoud van de vertrouwelijkheid van de gegevens.

Het eerste debat, van drie uur 's middags, vond hij minder geslaagd. Het treffen tussen Sophie in `t Veld (D66), Corien Wortmann (CDA) en Edith Mastenbroek (PvdA) onder leiding van Theo van Gogh was voor de eerste rijen toeschouwers niet hoorbaar geweest. Het niveau viel tegen, en Van Goghs zuigende vragen over dat `Mickey Mouse-parlement van jullie' hadden het debat soms meer bepaald dan de inhoud van de onderwerpen.

Gelukkig voor Spreeuwenberg komt VVD-kandidaat Toine Manders, deelnemer aan de tweede sessie, geheel onwetend van dit alles, rond zes uur het stadhuis binnen. ,,Goed dat we hier in Wageningen zijn, waar Amerikanen en Canadezen ons de vrijheid hebben gebracht'', zegt hij handenwrijvend. Theo van Gogh, ook al aanwezig, meesmuilt: ,,Ja, en wat heeft die vrijheid in Wageningen ons gebracht? Volkert van der G.'' Manders laat er zich niet door uit het veld slaan. Even later, op het toneel aan de Markt, blijkt hij tegenover tegenspeelster Kathelijne Buitenweg (GroenLinks) een geroutineerd campaigner. Hij oogst gejuich en gejoel van flink bierdrinkende jongeren als hij zegt dat het pakken van terroristen veel belangrijker is voor de vrijheid dan ,,de bescherming van die paar creditcard-gegevens''. Maar hij krijgt ook een ineengepropt bierblikje naar zijn hoofd gegooid.

,,Dat doen we dus voortaan niet meer zo'', reageert Spreeuwenberg na afloop. ,, We begonnen te laat, waardoor het halve publiek al dronken was. Bovendien trek je bij zo'n grote, gratis gebeurtenis de verkeerde mensen. En had er niet meer bewaking moeten zijn?'' Hij ziet drie pluspuntjes: ,,De mensen liepen niet weg. Het debat was levendig, zeker het tweede, en veel mensen die niet wisten dat ze 10 juni konden stemmen, weten dat nu wel.''

Met het oog op de Europese Verkiezingen toert Coolpolitics deze maanden door Europa. In Wageningen (5 mei; Bevrijdingsfestival), Belgrado (9 mei; Dag van Europa), Amsterdam (10 juni; Europese Verkiezingen), Berlijn (13 juni) en Warschau (eveneens 13 juni; Europese Verkiezingen) worden politieke discussies gecombineerd met dansfeesten, chatsessies, modeshows en tentoonstellingen. En dan nog is succes niet verzekerd, zegt Spreeuwenberg. ,,Europa is een ongelooflijk topdown-project. Als ik aankondig dat we een afterparty voor de Europese verkiezingen hebben, is niemand geïnteresseerd. Maar als ik vertel dat we op een afterparty voor de Amerikaanse verkiezingen in november, gaan linken met CNN, – tamelijk traditioneel – reageert iedereen enthousiast.''

Coolpolitics geldt momenteel als één van de actiefste politiek-culturele organisaties die zich richt op jongeren en beschikt over een Europees netwerk. Het Forum van Democratische Ontwikkeling dat vernieuwende democratische initiatieven stimuleert, kende Coolpolitics drie keer een subsidie toe van 2.000, 3.000 en 4.000 euro. Alinda van Bruggen, contactpersoon van het Forum, zegt: ,,Coolpolitics is één van de succesvolste initiatieven die ik ken. Ze is het schoolvoorbeeld van een groep jongens met goede ideeën, die binnen de kortste keren op eigen benen heeft leren staan. Ze zijn zakelijk onderlegd, vergaderen niet eindeloos, maar durven openlijk te experimenteren.''

Van Bruggen toont zich onder de indruk van het grote netwerk van Coolpolitics. Op elke plaats werkt de organisatie samen met andere instellingen, en boren ze nieuwe inkomstenbronnen aan. Zo werkte Coolpolitics voor het feest in Belgrado samen met de grootste Servische studentenbeweging SUS, en gaf de Nederlandse ambassade in Belgrado subsidie voor het festival. Ook het IKV, het Humanistische Hivos en het platform Nederland Kennisland zijn partners.

Sjerp van der Vaart, hoofd van het voorlichtingsbureau van het Europees Parlement in Den Haag, heeft regelmatig contact met Coolpolitics in het kader van zijn pogingen om een zo groot mogelijk electoraat te bereiken voor de Europese Verkiezingen. Hij somt hun sterke kanten op: ,,Eén: Ze hebben als een van de eersten de mythe doorgeprikt dat jongeren helemaal niet geïnteresseerd zouden zijn in politiek en in Europa. Twee: Ze zijn heel goed in fondsenwerving. Drie: Ze denken groot. Ze denken Europees.''

Jaap Spreeuwenberg was reeds vroeg geïnteresseerd in politiek. Zijn studie politicologie, eind jaren negentig aan de Universiteit van Amsterdam, was daarom een logische keuze, maar kende ook onbevredigende momenten. Een eerste frustratie was dat ,, politicologie aan de UvA werd wel erg beheerst door communisten en oud-communisten. In hun modellen speelden zaken als de civil society of geloof helemaal geen rol'' Een bezoek als eerstejaars-student aan Turkije opende zijn ogen. ,,Daar waren veel mensenrechtenorganisaties actief en is het geloof op veel plekken duidelijk aanwezig.''

Een andere, nog veel grotere frustratie vormde de in zijn eigen ogen duffe wijze waarop het politiek debat verliep. Naar zijn zin stonden voor jongeren te weinig opties open om er aan mee te doen: demonstreren is leuk, maar vaak weinig effectief debatteren in zaaltjes te veel het kunstje van de politieke jongerenorganisaties. Spreeuwenberg vond echter ook dat jongeren weinig ondernamen om hierin verandering te brengen.

De dance-scene waarin hij als organisator en tekstschrijver voor DJ's verzeild was geraakt, bood wellicht een uitweg. Met al die duizenden moest meer te doen zijn, bedacht Spreeuwenberg. In gesprekken op de dansvloer had hij gemerkt dat jongeren `meer' wilden, wat dat `meer' ook mocht zijn. De cum laude afgestudeerde politicoloog analyseerde: ,,De ideologieën zijn verdwenen. We zijn allemaal individualist zijn geworden. Voor veel van mijn generatiegenoten bleek het moment gekomen om hun relatie met hun omgeving opnieuw te definiëren. Zowel politiek als maatschappelijke netwerken spelen daarbij een rol.''

Met kennissen uit de collegezaal en van de dansvloer ging hij experimenteren. Samen onderzochten ze of het mogelijk was dusdanige formats te ontwikkelen dat daarin politiek en andere, voor jongeren herkenbare activiteiten als het ware zouden kunnen samenvloeien. Tijdens het Lowlandsfestival van vorig jaar mei, werd deze methode voor het eerst beproefd. Toen waren zo'n 2.500 jongeren aanwezig bij een discussie onder leiding van Theo van Gogh met politici, DJ's en kunstenaars, die ging over macht, idealen en hypocrisie. ,,Ik word daar een jaar later nog steeds op aangesproken'', vertelt Spreeuwenberg.

Dat bij Coolpolitics ook Europa een rol ging spelen, kwam niet alleen door het aanstekelijk enthousiasme van een van die kennissen, Rindert de Groot (,,Ik geloof in Europa, ik reis graag in Europa. Ik ben beter thuis in Barcelona dan in Utrecht, en zo hoort het ook''). Spreeuwenberg nam waar dat Europa voor jongeren relevante voorbeelden biedt. ,,Neem SUS, de grootste studentenbeweging van Servië. Die heeft een belangrijke rol gespeeld bij het verdrijven van Milosevic. Een duidelijker voorbeeld hoe je als jongere je omgeving kunt veranderen, is er bijna niet.''

Tara boem, TARA BOEM. Steeds heftiger dreunt de electro-muziek van DJ Ruede door de gewelfde ruimte van Klub Baratuna in Belgrado. Servische jongens in zwarte T-shirts en Servische meisjes in strakke broeken laten zich in trance meeslepen. Snel wisselende zwart-wit beelden op het grote videoscherm achter de Duitse DJ suggereren snelheid en verandering. Computergestuurde lichtstralen schijnen op de symbolen die een Servisch beeldend kunstenaar aan de muur heeft laten ophangen en die volgens hem het politieke leven van Europa van de laatste eeuw hebben bepaald: het hakenkruis, het dollarteken, de halve maan, het christelijk-orthodoxe kruis, en het euro-teken.

,,Schitterend'', juicht Rindert de Groot, die voor Coolpolitics dit feest organiseert. ,,Zie je hoe waanzinnig Ruede en het publiek op elkaar reageren? Dit is nou Europese chemie. Dat bewijst dat ook Servië bij Europa hoort.'' De sfeer is zo pakkend, de massa van vijfhonderd jongeren zo beweeglijk dat Rindert wel mee moet doen. Bovendien geniet hij nog na van de mode-show van designer Jelena Mladenovic, die even eerder met vijftien provocerend gekapte en soms schaars geklede modellen was komen aanparaderen.

Een paar uur eerder was de sfeer beduidend anders geweest. Toen werd er geen poging gedaan Europa te voelen, maar werd erover gepraat. De zaal was nog maar voor een kwart gevuld, veel aanwezigen liepen met badges van de organisatie op. De samenstelling van het praatgezelschap was hip, dat wel. Een popmusicus, een architect en een parlementslid mochten hun Europese dromen en angsten formuleren. ,,Servië wordt mooier, naarmate het dichter bij Europa komt'', zei de politica. ,,Ik heb de laatste tijd nog nooit zoveel visumformulieren moeten invullen om de EU in te komen'', mopperde de architect. ,,De EU wordt steeds meer een fort, naarmate het groter wordt'', klaagde de muzikant.

Rindert de Groot knikte instemmend als hij even later de vertaling verneemt van één van zijn Servische mede-organisatoren. Dat is precies de reden waarom Coolpolitics en hun partners dit politiek festival wilden organiseren: om over de hogere muren van de per 1 mei uitgebreide Unie heen, een nieuwe band te ontwikkelen met de nieuwe outsiders van Europa. Jelena Pleut van studentenbeweging SUS is daar blij mee. ,,Hier in Servië gelden we als een wat saaie club, vooral bekend van discussies over universitaire hervormingen. Nu blijken we ook een waanzinnig feest te kunnen organiseren.''

Het bestuur van het Forum voor Democratische Ontwikkeling had zich soms afgevraagd, zo vertelt Alinda van Bruggen: ,,Wat heeft dit nog wel met politiek te maken? Het is allemaal cool, maar is Coolpolitics niet te voorzichtig? Breng je wel iets van politieke waarde over dat blijft hangen? Maar door de individuele kwaliteit van de jongens, en hun gerichtheid op drijfveren en idealen van politici, hebben we er toch veel vertrouwen in.''

Sjerp van der Vaart van het voorlichtingsbureau van het Europees Parlement ziet eveneens risico's. ,,Je kunt drie vragen stellen over hun activiteiten: ,,Eén: Hoe hoog wil je het niveau laten zijn? Twee: Wat wil je laten beklijven? Drie: Heb je de spelleider, de moderator in de hand zodat het geen anti-reclame voor je evenement wordt?''

Ondanks deze reserves vindt Van der Vaart het jammer dat een plan tot samenwerking met muziekzender MTV, Coolpolitics en Theo Van Gogh (aangekondigd in NRC Handelsblad van 21 februari) voor een televisie-uitzending in mei over Europa, niet door kan gaan vanwege de te kort gebleken voorbereidingstijd. ,,Soms lijkt het gooi- en smijtwerk wat ze doen, maar ik heb er alle vertrouwen in dat de jongens nog een goede slag gaan maken.''

Een eerste aanwijzing daarvoor is dat het televisieavontuur in een andere vorm alsnog doorgaat. Coolpolitics ontwikkelt met MTV twaalf programma's waarin politieke en maatschappelijke thema's aan bod komen. De reeks zal vanaf mei 2005 op televisie te zien zijn. MTV-programma-manager Karen Donders: ,,Coolpolitics voelt goed aan welke thema's onder jongeren leven, zoals oorlog en de genotscultuur. Bovendien bieden ze inhoudelijke kwaliteit.''

Zo zullen de programma's niet alleen ontleend zijn aan discussies op zomerfestivals die door MTV worden opgenomen. Ze baseren zich ook op enquête-materiaal dat onder zo'n duizend jongeren wordt verzameld. De bezoekers van de vier genoemde festivals wordt gevraagd te reageren op stellingen als: Globalisering doet meer kwaad dan goed. Over het algemeen is de Europese Unie te vertrouwen. Soms is de samenleving alleen met geweld te veranderen. De consumptiemaatschappij maakt mensen dom. De stelling waarvan de Coolpolitics-organisatoren stilletjes hopen dat die hoogst zal scoren: I love Politics.