Butterfly als een verloederde bakvis

Terwijl het concertseizoen op zijn eind loopt, draaien de Nederlandse operagezelschappen tropenweken. Bij de Nederlandse Opera lopen deze week uitvoeringen en voorbereidingen van liefst vier opera's door elkaar heen. Na Die Walküre begint daar volgende week Verdi's Don Carlo, gevolgd door de wereldpremière van Raaff van componist Robin de Raaff en de reprise van Louis Andriessens Writing to Vermeer. De Reisopera begon dit weekend aan de tournee van een nieuwe productie van Madama Butterfly, maar brengt in het Holland Festival ook de wereldpremière van de opera Wet Snow van Jan van de Putte.

Tussen al die nieuwe opera's is de productie van Madama Butterfly die tot eind juni nog in negen theaters is te zien, een eilandje van behoudende eenvoud. De rijzende zon waaronder de vijftienjarige geisha Cio-Cio-San door de Amerikaanse marinier F.B. Pinkerton wordt geschaakt voor een schijnhuwelijk, domineert als een liggende rode schijf het toneelbeeld. Ervoor staat het huisje dat Pinkerton voor de liefdesnacht met zijn `bruid' heeft uitgezocht, en dat uit weinig meer bestaat dan twee transparante kamerschermen. Die zijn verschuifbaar, `net als de wetten in dit land' zoals Pinkerton opmerkt bij monde van de wat rauwe, goed getypecaste tenor Carli Scibelli. Zijn lichaamstaal is omineus; de zware laars gevaarlijk leunend op de broze maquette van het liefdesnest. Inderdaad zal Pinkerton zijn vlindertje door lompheid vermorzelen. Zij neemt de echtelijke liefde bloedserieus, en wacht drie jaren vergeefs op zijn terugkeer. Als hij dan toch terugkeert met zijn `echte', Amerikaanse echtgenote, redt Butterfly haar eer en slaat de hand aan zichzelf.

Tussen alle realistische gruwelen die Puccini in zijn opera's aan de orde liet komen, is de noodlottige naïviteit van Butterfly in alle eenvoud het allergruwelijkst. Regisseurs Tobias Hoheisel en Imogen Kogge, bij de Reisopera eerder verantwoordelijk voor een sprankelende enscenering van Händels Ariodante (2002) hebben het melodrama stevig onderstreept. Zo draagt het blondbekrulde zoontje van Butterfly en Pinkerton een sleets spijkerbroekje, en gaat `signora' zelf gekleed in een rok met star-spangledbanner-print. Nogal flauw is de keuze voor een bloemenzee van krantenpapier. In Butterfly's wereld is geen ruimte meer voor Lente of Liefde; haar wacht Leed in vette kapitalen. Origineler en aanknopend bij het realisme van Puccini oogt het verarmde huisje in de tweede en derde akte. Er liggen naast wat halflege flessen whisky en drie jaargangen oude kranten alleen nog wat kale matrassen, waarop Butterfly als een verloederde tiener, geknakt door armoe de terugkeer van `haar man' afwacht.

Opvallend zwaar gecast zijn hier de twee vrouwenrollen. De zeer jonge Nederlandse mezzosopraan Tania Kross is met haar royale stem en fiere aanwezigheid eigenlijk te charismatisch voor de bijrol van trouwe kamenierster Suzuki. Anderzijds maakt juist die power-uitstraling van deze Suzuki iets heel bijzonders; meer een rijpe, moederlijke vriendin dan een schuwe bediende. En een beetje stevige Suzuki is ook wel nodig naast sopraan Ai-Lan Zhu, in wier eveneens zeer krachtige sopraanstem Butterfly trots en weinig meisjesachtig gestalte krijgt. Prima bijrollen zijn er van Roger Smeets (Sharpless) en Anthony Mee; in zwart lederen kimonojasje passend pooierig ogend en zingend als de malafide huwelijksmakelaar Goro.

De jonge dirigent Alexander Liebreich begon zijn loopbaan als assistent van Edo de Waart bij het Radio Filharmonisch Orkest, in navolging van Lawrence Renes. Sindsdien bewees Liebreich zich bij verscheidene orkesten als een gepassioneerd dirigent met evenwichtige visies. Onder zijn leiding klinkt het samenspel van het Noord-Nederlands Orkest hier soms nog niet optimaal gelijk en subtiel. Maar met zijn vurige gebaren bereikt Liebreich wel een Puccini naadloos volgende mix van ritmische agitatie en brede lyriek.

Voorstelling: Madama Butterfly van G. Puccini door de Nationale Reisopera/Noord Nederlands Orkest o.l.v. Alexander Liebreich m.m.v. Ai-Lan Zhu (Butterfly), Carlo Scibelli (Pinkerton), Tania Kross (Suzuki), Roger Smeets (Sharpless), Anthony Mee (Goro) e.a. Regie: Tobias Hoheisel en Imogen Kogge. Decors: T. Hoheisel. Kostuums: Ingeborg Berneth. Licht: Wolfgang Göbbel. Gehoord: 21/5 De Harmonie, Leeuwarden. Tournee t/m Inl. (053) 4878500 of www.reisopera.nl