Verdiensten koning Juan Carlos zijn niet erfelijk

Spanje wentelt zich al weken in een koninklijk delirium over het huwelijk van de kroonprins van vandaag. Maar zal burgermeisje Letizia Ortiz de magie van het koningschap aantasten?

Middernacht in het Madrileense stadscentrum. Voetje voor voetje schuiven drommen Madrilenen, een kwart miljoen volgens de politie, langs de grote gebouwen van de Paseo del Prado, die door middel van schijnwerpers baden in een licht van schreeuwende zuurstokkleuren. ,,Geweldig die gebouwen'', zegt een oudere vrouw, alsof ze voor het eerst in haar leven het hoofdpostkantoor ziet. Net Disneyland met die kleuren, meent een iets kritischer vriendin, terwijl zij de menigte doorworstelen. Foto- en videocamera's maken overuren om alles vast te leggen.

Madrid maakt zich feestelijk op voor het huwelijk tussen kroonprins Felipe van Bourbon (36 jaar) en Letizia Ortiz (31 jaar), voormalig nieuwslezeres bij de staatstelevisie TVE. De gemoedelijke drukte op straat, die tot diep in de nacht voortduurde, is al genoemd als collectieve therapie om de gruwelen van de terreuraanslagen in Madrid van de afgelopen maart mee af te sluiten. Met een goed gevoel voor symboliek zullen de prins en zijn vrouw na de huwelijksplechtigheid in een open Rolls Royce van de Almudena kathedraal naar de Atocha basiliek rijden, vlak naast het gelijknamige station waar twee van de vier treinen door bommen werden getroffen.

Geen veiliger plek ter wereld dan vandaag het centrum van Madrid, zo menen de autoriteiten. De tocht door het centrum zal vanuit het luchtruim worden begeleid door een AWACS radarvliegtuig. Meer dan twintigduizend manschappen van de politiekorpsen dragen zorg voor de veiligheid op de grond.

Zorgvuldig werd gewerkt aan de hype rond het huwelijk, dat niet zonder risico werd gedoopt tot `het Huwelijk van de Eeuw'. Vooral de ,,roze pers'' maakte overuren. Het Spaanse Hola!, moeder aller roddelbladen, wentelt zich al wekenlang in een koninklijk delirium. De Olympische omvang van het trouwspektakel dat internationaal door honderden miljoenen kijkers rechtstreeks wordt gevolgd, lijkt de Spanjaarden enigszins te overvallen. De drukte op straat moet niet verward worden met steunbetuiging aan de monarchie, zo werd vrij algemeen onderstreept. ,,Toen in de jaren dertig de kerken werden afgebrand ging ook iedereen in Madrid gezellig kijken'', aldus een oneerbiedig televisiecommentaar.

Niet iedereen heeft zin in het feestje. Via sms-boodschappen, sinds kort populair geworden als oproep voor acties, is een prijs uitgeloofd voor de eerste die vandaag een paars geverfd ei (kleur van de republiek) op de koninklijke Rolls Royce weet te mikken. Maar ook in meer gematigde kring is het huwelijk aanleiding om de monarchie weer eens kritisch tegen het licht te houden. Sinds koning Alfons de dertiende in 1931 tot ieders opluchting afstand deed van de troon, is het nooit meer echt goed gekomen tussen Spanje en de monarchie. Koning Juan Carlos, die in 1975 weer aantrad, wist respect af te dwingen als een koning van het volk, die een centrale rol speelde bij de vestiging van de democratie in het land. De plaats van de koning werd onaantastbaar verklaard. ,,Onze monarchie wordt gedragen door het persoonlijk prestige van Juan Carlos'', zegt Jaime Peñafiel, Spanje's erkende royalty-watcher. ,,Maar die verdiensten zijn niet erfelijk.''

Felipe, de bijna twee meter lange kroonprins van Spanje, is een serieuze, ingetogen verschijning. Dat heeft hij van zijn Griekse moeder, koning Sofía, zeggen de Spanjaarden. Anders dan zijn vader, die in ballingschap in Portugal opgroeide tussen het gewone volk, genoot hij een beschermde jeugd in betere kringen. Geen aanbeveling voor veel Spanjaarden, die zich vaak nog levendig de armoe en scherpe standsverschillen weten te herinneren. Koning Juan Carlos mag dan bekend staan als een rokkenjager die zich bovendien vaak omringt met foute zakenvrienden, als het moet slaat hij rondborstig lachend zijn landgenoten op de rug. Of huilt hij in alle oprechtheid met ze mee, zoals onlangs nog te zien was toen de hele koninklijke familie troostend door de Almudena kathedraal trok bij de herdenkingsdienst voor de slachtoffers van de aanslagen van elf maart.

Ook conservatieve monarchisten hadden voortdurend wel wat aan te merken op de prins en zijn potentiële huwelijkskandidaten van de afgelopen jaren. De Spaanse Isabel Sartorius, dochter van wijlen de markies de Mariño: tweederangs adel. Tien jaar later ging het pas goed mis: de prins werd verliefd op de Noorse Eva Sannum. Geen adel, niet Spaans en tot overmaat van ramp actief geweest als model voor dameslingerie. Onder zware druk gezet maakte prins een einde aan de relatie.

En dan nu Letizia Ortiz. Voormalig presentatrice van het staatsjournaal, 31-jaar. Ambitieus, a-religieus en afkomstig uit een gezin met linkse sympathieën. Geen adel, moeder actief in de vakbond. Ouders gescheiden, zelf een burgerlijk huwelijk en gescheiden. Spanje's kleine adel, sinds het verscheiden van Franco toch al gemarginaliseerd aan het hof van de Bourbons, verbeet zijn woede over zoveel burgerlijk onfatsoen, dat door sommigen zelfs als `hoerig' werd betiteld. Anoniem, vooral aanwezig op internet, werd het P.A.L.O. (Platform Anti Letizia Ortiz, `palo' is bovendien Spaans voor stok) opgericht.

,,Je zou kunnen zeggen dat de normen voor de aanstaande prinses gaandeweg naar beneden zijn bijgesteld'', meent José García Abad. Hij schreef een bestseller waarin een zeldzame kritische noot werd gekraakt over de huidige koning en de toekomst van de monarchie. Een koning is nuttig, maar niet noodzakelijk, zo meent hij. Letizia Ortiz kan de prins enigszins wegtrekken uit zijn beschermde wereldje en dat is een voordeel. ,,Maar als zij te veel de magie van het koningschap weghaalt, is het de vraag of het instituut de democratische druk kan weerstaan.''

Om geheel andere redenen heerst onvrede bij de kerkelijke autoriteiten, aangevoerd door de aartsconservatieve kardinaal Rouco Varela die vandaag het huwelijk mag voltrekken. Gescheiden en agnostisch is geen aanbeveling in katholieke kring. Een burgerlijk huwelijk wordt echter niet erkend in het kerkelijk recht en dus een scheiding evenmin, zo klonk het beleefd maar koeltjes. Het Koninklijk Huis besloot tot actie. Het jong verloofde stel werd op de verjaardag van de prins naar Asturias gestuurd om in het kerkje van de Maagd van Covadonga een dienst bij te wonen waarna een kinderkoor de prins een gelukkige verjaardag toezong. Nog maar net bekomen van deze emoties werd in Madrid een ander katholiek hoogtepunt aangedaan: de Christus van Medinaceli, wiens voeten de eerste vrijdag van de maand worden gekust door een lange rij gelovigen. De actie was een groot succes: de politie kwam dranghekken tekort om de verloofden te beschermen tegen een uitzinnige menigte van merendeels wat oudere vrouwen. Of de nieuwe generatie Spanjaarden zich op soortgelijke wijze zal laten overtuigen, wordt in brede kring betwijfeld.