Nieuwe spiraalarm ontdekt van het melkwegstelsel

Het melkwegstelsel heeft er een nieuwe spiraalarm bij. Hij bestaat uit waterstofgas en bevindt zich buiten de andere vier hoofdarmen van dit stelsel. De ontdekking vond plaats in het kader van de International Galactic Plane Survey. Dat is een project waarbij met behulp van radiotelescopen de verdeling van het koele waterstofgas in het vlak van het melkwegstelsel in kaart wordt gebracht. Voor het zuidelijk deel van het melkwegvlak levert dit project een ruim tien maal zo grote detailscherpte op als voorheen. En in dit zuidelijk deel is de nieuwe spiraalarm dan ook gevonden. (Astrophysical Journal Letters, 1 juni)

Al sinds de jaren vijftig is bekend dat ons melkwegstelsel – evenals vele andere sterrenstelsels – een spiraalstructuur heeft. Die spiraalstructuur blijkt vooral uit de ruimtelijke verdeling van donker, koel waterstofgas, lichtende gaswolken en de in deze wolken gevormde sterren. Al deze materie is min of meer geconcentreerd in lange banden of `armen' die vanaf het centrum van het melkwegstelsel naar buiten toe spiraliseren. Tot nu toe onderscheidde men vier hoofdarmen, met enkele kleinere, verbrokkelde armen daartussen. De buitenste arm kon men traceren tot op 50.000 lichtjaar van het melkwegcentrum. In het verleden zijn alleen aanwijzingen van nog verder weg liggende armen gevonden.

Waarnemingen met de Australia Telescope hebben nu een band van waterstofgas aan het licht gebracht die zich in het zuidelijk deel van het melkwegvlak over een hoek van minstens 70° en misschien wel 100° uitstrekt. Deze gasconcentratie is in de ruimte ongeveer 75.000 lichtjaar lang en 5.000 lichtjaar breed. Het meest nabije punt van deze band ligt op 60.000 lichtjaar van het melkwegcentrum en het verste punt op 80.000 lichtjaar. Volgens het onderzoeksteam, geleid door de Australische astronoom Naomi McClure-Griffith, gaat het hier om een deel van een nieuwe spiraalarm, die de diameter van ons melkwegstelsel fors vergroot. De volgende uitdaging is nu het opsporen van afzonderlijke objecten - sterren en lichtende gaswolken - in deze arm.

De astronomen ontdekten dat de nieuwe spiraalarm op een bepaald punt met een wat grotere snelheid beweegt dan de rest. In die richting, maar veel verder weg, liggen de Grote en de Kleine Magelhaense wolken: de twee grootste begeleiders van ons melkwegstelsel. Wellicht verstoren die al voor flinke onrust.