`Je moet maar gaan werken, hartstikke goed idee'

Minister Zalm vindt dat mensen moeten werken voor hun bijstandsuitkering. Maar leidt dat ook tot betaald werk? ,,De Zalmbaan: de bijstand als eindstation.''

,,Dit werk is goed'', zegt Miguel Figueroa en hij wijst op een van de vijftien portieken die hij vandaag met twee collega's heeft schoongemaakt. ,,Maar ik ben ook voor een échte baan opgeleid.'' De ogen van de 33-jarige Dominicaan gaan glimmen als hij met de bezem nog in zijn hand vertelt over zijn jarenlange werk als croupier in een casino in zijn geboorteland, en over de noodzaak om hier aan de slag te komen en een inkomen te genereren. ,,Daarom vind ik: werk is werk.''

Figueroa en zijn collega Marvela Job zijn twee van de 21 werknemers uit het schoonmaak- en graffititeam van BST, dat voluit geschreven minder professioneel klinkt dan het is: Buurt Service Team. Deze onderneming – de opdrachten komen voornamelijk van de gemeente Dordrecht – houdt jaarlijks ongeveer 110 inwoners van de Dordtse probleemwijk Oud Krispijn aan de slag. Langdurig werklozen, meestal bijstandsgerechtigden. BST verschaft ze voor maximaal twee jaar werk als schoonmaker zoals Figueroa en Job of als graffitiverwijderaar, werknemer in de plantsoenendienst, schilder, timmerman of vuilnisman. Het doel: doorstromen naar een reguliere baan. Het is echt werk, mét dreiging van ontslag en daarmee verlies van uitkering bij disfunctioneren.

BST is een van de vele projecten waarmee gemeenten bijstandsgerechtigden aan het werk proberen te krijgen. Nu gaat dat nog meestal via gesubsidieerde arbeid, waarmee deelnemers een inkomen rond het minimum loon verdienen. Daar is binnenkort geen geld meer voor, door bezuinigingen van het kabinet. Dus steeds meer gemeenten `activeren' bijstandsgerechtigden door ze te laten werken met behoud van hun bijstandsuitkering.

Als het aan minister Zalm ligt, gaan mensen als Job en Figueroa in de toekomst huishoudelijk werk verrichten bij zieken en hulpbehoevenden, die nu nog uit de AWBZ gefinancierde thuishulp krijgen. Hij riep gemeenten afgelopen weekeinde op dat te organiseren. Volgens hem snijdt het mes aan twee kanten: werk is goed voor de bijstandsgerechtigde (,,zo blijven ze fit voor de arbeidsmarkt'') én het betekent een bezuiniging op een van de grootste kostenposten uit de AWBZ; aan deze huishoudelijke hulp werd vorig jaar 1,2 miljard euro uitgegeven, en die post groeit.

Een onzinnig plan, oordeelt bestuursvoorzitter Tof Thissen van Divosa, de vereniging van directeuren van gemeentelijke sociale diensten. ,,Dit creëert banen zonder uitzicht op betaald werk. Na de Melkertbaan krijgen we nu de Zalmbaan: de bijstand als eindstation.'' Bovendien past Zalm terughoudendheid, zegt hij, nu gemeenten sinds 1 januari van dit jaar financieel verantwoordelijk zijn voor de 400.000 mensen in de bijstand, in plaats van de rijksoverheid. Bijna de helft van deze bijstandsgerechtigden is overigens vrijgesteld van de sollicitatieplicht omdat zij door medische of sociale problemen niet kunnen werken.

Het is volgens Thissen niet nieuw om mensen met een bijstandsuitkering aan het werk te zetten. Maar hij benadrukt dat de bedoeling daarvan is werkervaring op te doen, zodat ze daarna kunnen doorstromen naar betaald werk. ,,Dat gaat het beste als je uitgaat van de competentie en de talenten van de mensen. Dat kán thuiszorg zijn, maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet.''

Thissen vindt dat je geen bijstandsgerechtigden mag activeren in de privé-sfeer van kwetsbare mensen die afhankelijk zijn van de hulp van derden. ,,Stelt u zich voor: een oud mensje van 78, dat afhankelijk wordt van iemand die al jaren niet heeft gewerkt, in haar eigen huis, zonder begeleiding. En dat mensje moet dan ook nog gaan melden als iemand zijn werk niet doet zodat hij op zijn uitkering gekort wordt. Dat kan écht niet!''

Bertus Hazenbosch, directeur van het Dordtse bedrijf BST waar Job en Figueroa werken, is het met hem eens. ,,Het idee van `je moet maar gaan werken' is hartstikke goed. Zalm had alleen geen slechter voorbeeld kunnen verzinnen.'' Schoonmaken bij anderen thuis, dat werkt nou net niet, zegt hij. ,,Het is de vraag of iemand zonder begeleiding het adres kan vinden, een route zoeken is niet hun sterkste punt. Het is de vraag of iemand kan overleggen over wat exact schoon te maken, communiceren is niet hun sterkste punt. Het is de vraag of iemand de schoonmaakhandelingen wel ként en het is de vraag of hij de portemonnee wel kan laten liggen.''

Hazenbosch ziet dag in dag uit waar het mis loopt. Ze hebben een taalachterstand, een attitudeachterstand, een verslavingsachterstand, zijn verkeerd opgevoed en hebben een gebrek aan arbeidsethos, zo somt hij op. Verklaarbaar, zeker. En er moet rekening mee worden gehouden. ,,Deze mensen hebben nou eenmaal een grotere afstand tot de arbeidsmarkt.'' Dat blijkt ook uit de resultaten. Van de zestig bijstandsgerechtigden die zich jaarlijks bij BST in Dordrecht aanmelden, stromen er in een goede lichting tien à vijftien door naar regulier werk, van wie eenderde na een jaar werken alsnog afvalt. ,,De kunst is hier niet: iemand ontslaan. De kunst is hier: iemand binnenhouden.''

Figueroa wil graag bij Holland Casino werken als hij over vijf maanden weg moet bij BST. ,,Dan kan ik nette kleren aan'', zegt de croupier terwijl hij op zijn reflecterende oranje jas wijst. Maar hoe enthousiast Figueroa ook is, zo teleurgesteld is zijn teamleider in hem. Naar de Nederlandse lessen (drie keer een uur per week) gaat hij niet meer, hij protesteert veel als hem iets wordt gevraagd te doen en hij is regelmatig absent. Een baan zoeken zal nog moeilijk voor hem worden, zeker omdat zijn Nederlands onvoldoende is, schat BST in.

Ook Marvela Job ziet complicaties bij haar aankomende zoektocht naar regulier werk. ,,Dat is een probleem. Bij het uitzendbureau vragen ze mij: hoe oud ben je?'' Ze haalt haar schouders verontschuldigend op als ze haar leeftijd (47) noemt. ,,Wat ze daarop zeggen? Oei.''