Hollands Dagboek: Peter de Jong en Karel de Rooij

Dit jaar stopten Peter de Jong (56) en Karel de Rooij (57) als duo Mini & Maxi. Peter had een nekhernia opgelopen en zware voorstellingen waren niet langer verantwoord. Maar vandaag keren ze terug op de bühne, als toneelspelers in Wachten op Godot. Karel de Rooij is getrouwd en woont in Scheveningen. Peter de Jong woont samen met Tineke in Wjelsryp. `Kunst, m'n kont.'

Woensdag 12 mei

Peter: Als ik net in bed lig, spoken er flarden tekst door m'n kop. Zo kom ik ook bij m'n eerste regels:. ,,Vladimir, je hebt nog niet alles geprobeerd.'' Ik weet dat het niet klopt, maar ik kom er niet op. Het ergert me, ik spring uit bed en kijk m'n script na. Ja, Natuurlijk! ,,Wees verstandig'' Dus. ,,Vladimir, wees verstandig, je hebt nog niet alles enz.'' Peet, wees verstandig, ga slapen! Geen mens zal het missen, maar ik wéét dat ik iets vergeet en dat achtervolgt me: uiteindelijk heeft Samuel Beckett het niet voor niets geschreven.

Even over vijven word ik opnieuw wakker, ga plassen en denk: `Wees verstandig, ga slapen', maar het examengevoel in de buikstreek heeft alweer toegeslagen. De zinnen gieren door mijn hersens. Slapen is nu een mengeling van wegzakken en aan teksten denken. Blijven stampen die teksten, elke dag maar weer. Soms twijfel ik of ik die uitdaging had moeten aangaan, maar de momenten dat ik grip op de tekst heb, houden me op de been en ik geniet ervan.

Tijdens de repetitieperiode hebben we elke dag een spreuk, kreet of zinsnede van Beckett gekozen als `thema van de dag'. Vandaag is `try fail, try again, fail better' op een wit vel geschreven. Vanavond was de eerste doorloop op het toneel van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag (waar we spelen t/m 26 juni). De zaal waar we ooit als Mini & Maxi voor een culturele Haagse aardverschuiving zorgden. Een muzikale amusementsvoorstelling tussen de chique toneelvoorstellingen, maar wel wekenlang uitverkocht.

Nu gaan we zelf als acteurs het toneel op. Dat zit zo: regisseur Jos Thie, met wie we als duo Mini en Maxi sinds 1992 samenwerkten, koesterde vanaf het allereerste moment de wens ons te regisseren in Wachten op Godot. Samuel Beckett had zich namelijk bij het schrijven van Wachten op Godot laten inspireren door het werk van onder meer Chaplin en The Marx Brothers. Het Nationale Toneel heeft het omarmd als jubileumproductie ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.

Voor de pauze niet ontevreden, hoewel het altijd nog beter kan. Na de pauze zette ik het lied niet goed in en dat heeft z'n effect voor de rest van het stuk. Ik zag Karel glansrijke dingen doen, was onder de indruk van hem. Morgen een nieuwe dag, met nieuwe kansen. Het is een enorme investering. Jammer dat het maar voor 24 voorstellingen is.

Donderdag

Karel: na een slechte nacht met veel gepieker over de eerste doorloop, vroeg opgestaan met de vraag: `Hoe kan ik nog een moment vinden om níét aan Wachten op Godot te denken?'

Tennissen! Maar kan dat wel? Stel je voor dat ik me blesseer. Om 9.30 uur stond ik op de baan, heerlijk gespeeld, nergens aan gedacht, wel verloren. Bij het weggaan van de tennisbaan kwam er nog een dame naar me toe en zei: `Ik heb kaartjes voor uw nieuwe show.' Wat bedoelt u, vroeg ik. `Nou, Wachten op Godotttt', zei ze met een nadruk op de laatste t. Het enige wat ik een beetje pinnig kon stamelen: `Verdiept u zich nog even goed in het stuk, voordat u naar ons toe komt.'

Rond het middaguur naar de schouwburg. Motto van de dag is uit Eindspel: `Het einde zit al in het begin en toch gaan we door.' Er zit alweer een journalist te wachten. We hebben heel wat interviews gegeven: de kaartjes moeten worden verkocht. Maar het neemt veel tijd in beslag. Tijd die we ook kunnen besteden om met elkaar `Italiaantjes' te doen. Ik wist ook niet wat dat was, maar collega's Peter Tuinman (die Pozzo speelt) en Stefan de Walle (die Lucky speelt) vertelden dat je dan even snel met elkaar de tekst doorneemt, net zo rap als Italianen kunnen praten. Je weet dan ook gelijk waar je de mist in kan gaan.

's Avonds komt vriend en toneelspeler Eric Schneider naar de doorloop. Hij heeft vrijwel al onze programma's gezien en daar menigmaal zijn bewondering over uitgesproken. Maar nu doen wij iets waar hij juist een grootmeester in is. Hij speekt ons na afloop zeer bemoedigend toe. Zo groeien we langzaam naar de première toe.

Vrijdag

Peter: Heerlijk geslapen. We hadden een fantastische doorloop gisteravond. Ik begon nerveus, maar dacht aan de woorden die Eric Schneider ons had ingefluisterd: `heb lol' en `kunst, m'n kont'. Ik woon intussen alweer zeven weken in een appartementje in Den Haag. Prima door het Nationale Toneel geregeld, maar ik mis mijn eigen omgeving, mijn spullen en mijn vertrouwde mensen. Mijn leven bestaat alleen maar uit Godot. Wie is hij dan wel?

Weer twee interviews vandaag. Volgende week nog twee en dan zet ik er een streep onder. Dan alle concentratie op de voorstelling. Vanmorgen met mijn Tineke gebeld. Ze is jarig vandaag en komt naar de generale repetitie. Met publiek. Sinds oktober vorig jaar niet meer op de planken gestaan vanwege mijn nekhernia. Na mijn operatie is het alleen maar de goede richting opgegaan. Wel elke dag mijn oefeningen doen en drie keer in de week naar de fysio.

De bühne voelt weer vertrouwd. We gaan goed door de eerste helft heen. 150 man publiek gniffelt en reageert voorzichtig. Een goede start. Na de pauze lijkt de voorstelling na 5 minuten te ontsporen. Ik zeg iets dat ik later moet zeggen, Karel roept iets dat niet van Becketts hand is. Ik geef een De Jongs antwoord en kijk naar de regieassistente Marjolijn, die met het boek op de eerste rij zit. Zij helpt ons weer op het goede spoor. We komen later de eerder gesproken tekst gewoon weer tegen. God, wat is dit spannend!

In de auto rijd ik, samen met Tineke naar Friesland. Ze vond het mooi, bijzonder en is trots op me. Dat geeft een fijn gevoel. Ik weet waar het nog beter kan. We zoeken door om de voorstelling onder controle te krijgen. Heerlijk in mijn eigen bed.

Zaterdag

Karel: Wachten op Godot wekte bij de eerste opvoeringen in 1953 verbazing en ergernis op, maar ook grenzeloze bewondering. Het publiek waardeerde de opvoering op het moment dat het zonder verwachtingpatroon en onbevooroordeeld was gekomen. Ik kan deze houding iedereen aanraden. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de verwarring er gisteren ook wellicht was. Zitten we zo dicht op de huid van Beckett?

Gelukkig hebben we vandaag lekker een dagje vrij. Toch wordt me niet veel rust gegund. Op een verjaardagsfeestje moet ik weer mijn verhaal vertellen. Weer vertellen dat ik met Wachten op Godot bezig ben. Dat we toneelspelen bij het Nationale Toneel en dat dat heel iets anders is dan vijfendertig jaar met Peter muzikale shows maken zónder tekst. Ik werd er een beetje onrustig van en ben behoorlijk snel weer weggegaan.

Zondag

Peter: Lekker uitgeslapen. Daarna in de ochtend nog even deel één doorgenomen. Het lijkt allemaal gesneden koek. In de middag komen broers, zussen, kinderen en kleinkind om Tineke's verjaardag te vieren. Het is heerlijk in de tuin aan het water. De tijd vliegt voorbij. Echt, dat geeft wat verpozing, om het met Becketts woorden te zeggen. Als iedereen weg is nog deel twee doorgenomen. Geen probleem. We zullen komende week weer stappen maken. Ik heb er weer zin in.

Maandag

Karel: `Het stuk is zo onnatuurlijk dat het bijna echt wordt', is het motto van de dag. Om 11.00 uur heb ik een afspraak met het Residentie Orkest dat meedoet aan het Binnenhof Festival, waar ik de artistieke leiding over heb. Een uur later een interview en daarna met Peter Tuinman gewerkt aan de tekst. Alle tijd die ik kan vinden wil ik investeren. Ik kan veel van hem leren. Peter stond in het seizoen 1991/1992 ook in Wachten op Godot, toen als Lucky, in de regie van Franz Marijnen.

Tijdens de middagrepetitie liep er een cameraploeg van Twee Vandaag rond. We hebben enkele fragmenten uit de voorstelling gespeeld met Jos erbij die aanwijzingen geeft. Soms gaf het met die camera erbij een wat dubbel gevoel. Gelukkig is Jos niet zo'n egotripper, anders zou je er nog goed van in de war kunnen raken. Waren die opmerkingen van hem nu omdat de camera draaide of echt voor ons bedoeld? Hier komt alweer de onzekerheid van mezelf om de hoek kijken. STOP! Vanaf nu geen interviews meer. 's Avonds een goede lichtvoetige eerste helft gespeeld. Hoe komt het toch dat de tweede helft dat niet had? Daar moeten we morgen maar weer achter zien te komen.

Dinsdag

Peter: Om half een met Peter Tuinman afgesproken om in de Koninklijke Schouwburg Italiaantjes te doen. Naar aanleiding van gisteravond geeft Jos nog wat opmerkingen en verandert hij een en ander aan de mise en scène. Ik sta voor op het toneel als ik plotseling Karel achter me hoor zeggen: ,,Godver.'' Ik kijk verschrikt om. Hij sterft van de pijn onder in zijn rug. Het zal toch niet gebeuren. Lijkt het dat ík mijn zwakke plek onder controle heb, is hij nu aan de beurt? Hij is uit balans en durft zich niet te bewegen. Voorzichtig leggen we hem aan de zijkant. Misschien trekt de pijn weg. De repetitie gaat door. Stefan neemt Karels plek op het toneel in. Karel zegt zijn tekst vanaf de zijlijn. Maar de pijn blijft. Vanzelf gaat dit niet over. Fysiotherapeut en chiropractor Eric Stegeman wordt gebeld. Een man met gouden, krachtige handen, die al vele collega's uit onfortuinlijke situaties heeft verlost. Om kwart over vijf kan hij komen.

Op kantoor van het Nationale Toneel en bij de kassa van de schouwburg wordt nagedacht over een scenario om bijna 500 mensen te bereiken. Vanavond is namelijk de eerste try out met een zaal vol betalende theaterliefhebbers. Een ramp als de voorstelling niet kan doorgaan! Tegen zes uur komt het verlossende telefoontje van Karel. Hij is gekraakt en hij speelt de voorstelling! Veel geruststellende woorden van `de man met gouden handen'. Noodscenario kan gelukkig weer de kast in. Concentreren. We spelen eindelijk een echte voorstelling. Het publiek ademt met ons mee. Er komt ritme in de voorstelling. Het leeft, ontroert. Ik voel de tranen in mijn ogen opwellen als ik de scène speel met kleine Tom. Hij is een van de vijf acteurtjes die afwisselend de rol van `het jongetje' spelen. ,,Je komt me morgen niet vertellen dat je me nooit gezien hebt'', klinkt ineens met een lichte wanhoop in mijn stem. Karel heeft gespeeld alsof er vandaag niets is gebeurd. Wat een waanzinnig stuk. En wat houden wij van publiek.

Woensdag 19 mei

Karel: ,,Alles komt goed'', verzekert chiropractor Eric Stegeman me vanmorgen. Ik speel een deel van de voorstelling op één schoen. Dat is op zich geen probleem, maar de laatste dagen hebben we de `één-schoenscènes' erg veel gerepeteerd. Voortdurend een scheve houding. Die intensieve repetities zijn nu voorbij. Het kan dus nu alleen maar beter worden. Op naar de schouwburg.

In de foyer ligt NRC Handelsblad. Op de voorkant staat dat Mary Dresselhuys is overleden. Over komedie spelen gesproken, wat een vrouw! Het motto van de dag: `Ben jij die ene van die ander?' Heeft niets met Beckett te maken, maar alles met de verwarmingsmonteur die vorige week in het repetitielokaal ineens verbaasd tegen Peter zei: ,,Bent u Deene?'' Dus ik ben Dander en het klinkt wel Beckettiaans.

,,Pas op voor die tweede voorstelling'', is een vaste regel in het theater. Dat weet ik al 35 jaar. Ik zoek naar de reacties van de vorige avond. Daar ben ik meer mee bezig dan met het stuk. Fout! Groot verschil met onze voorgaande shows. Dan haalde ik alles uit de kast om de mensen erbij te houden. Al moest ik naar ze toe gaan! Ook niet altijd goed hoor, maar ik kon me dat permitteren. Nu worden de grenzen aangegeven door ons toneelkarakter, teksten, mise en scène en tegenspelers. Stefan de Walle kreeg na zijn fantastische Lucky-monoloog een open doekje. Een prachtig moment midden in het stuk. Toch een goeie zaal. Zie je wel dat het altijd aan mezelf ligt.

Ik sta voor op het toneel als ik Karel achter me een kreet hoor slaken. Pijn aan zijn rug!