`Hollanders velen geen kritiek'

De Belg René Vandereycken is de enige buitenlandse trainer in de eredivisie. Morgen neemt hij na de bekerfinale tegen FC Utrecht afscheid van FC Twente. ,,Hollanders praten veel, maar beheersen de taal niet.''

Hij was de spil van de `Rode Duivels' die in de jaren tachtig tot de wereldtop behoorden. Hij speelde vijftig interlands en stond bekend om zijn harde én vertragende acties. Hij deelde glimlachend een doodschop uit. En hij schaamde zich niet de bal tot vervelens toe terug te spelen op zijn eigen doelman. Als voetballer van Club Brugge leerde hij de tactische kneepjes van de Oostenrijkse wondercoach Ernst Happel.

René Vandereycken werd na een imposante spelersloopbaan zelf ook trainer; met wisselend succes. Via AA Gent, RWDM, Anderlecht en FC Mainz belandde hij twee jaar geleden bij FC Twente, waar hij moest opboksen tegen de vooroordelen over zijn `negatieve denkwijze'. Onder Vandereycken raakte de Enschedese club uit de rode cijfers en speelde het voor eigen publiek juist aantrekkelijk voetbal. En het bereiken van de bekerfinale is ook geen brevet van onvermogen. Toch vertrekt Vandereycken, naar Racing Genk, vlakbij zijn woonplaats Hasselt. ,,Ik heb in dertig jaar nog nooit zo kort bij huis gewerkt.''

Een maand voor de contractbesprekingen met Genk maakte hij zijn vertrek bij Twente bekend. Hij geeft geen expliciete uitleg over de reden van zijn beslissing. ,,Twee jaar is lang'', zegt hij over zijn arbeidstijd in Nederland. Bang om werkloos te worden, is hij nooit geweest. Zonder nieuwe club zou hij zich thuis in Hasselt voor zijn twee naast elkaar opgestelde televisietoestellen hebben genesteld en was hij nog beter op de hoogte gebleven van het internationale voetbal. Vandereycken is verslaafd. Hij kijkt soms wel zeventien uur per etmaal naar voetbal op tv.

,,Ik droom er niet van, maar word er wel vaak wakker van'', zegt hij. ,,Nu ben ik dag en nacht op de club. Anders zou ik dag en nacht naar de beeldbuis gluren. Ik wil niks missen. Mij ontgaat weinig tot niets. Het is zo fascinerend. Het is ook niet de bedoeling dat alle fans en alle journalisten het spelletje begrijpen. Alleen voor de kenners is het simpel. Het voetbal is veel beter geworden dan in `mijn tijd'. Vergelijk het met humoristen. Die maakten vroeger om de twee minuten een grap, nu om de tien seconden. Een speler als Zidane is een geweldige atleet. Zonder sterk lichaam zou niet meer gaan.''

Vandereycken, de enige buitenlandse trainer in de eredivisie, heeft de afgelopen twee seizoenen de Nederlandse voetbalcultuur proberen te doorgronden. Hij heeft gemengde gevoelens over de `Hollandse School', zegt hij in het Fanny Blankers-Koen Stadion in Hengelo waar Twente zich deze week heeft voorbereid op de bekerfinale. ,,Balcirculatie is niet heiligmakend, want slechts voorbereidend werk. Jullie spelen graag met buitenspelers, maar dan moeten die wel een beslissende actie kunnen maken. Anders wordt het heel statisch en niet voorspelbaar. Het is ook niet effectief op het middenveld een mooi driehoekje te maken. Jullie maken het systeem belangrijker dan het resultaat. Een teken van kortzichtigheid. Maar in topvoetbal telt de olympische gedachte niet. Meedoen is niet belangrijker dan winnen.''

Aan de vooravond van de bekerfinale tegen FC Utrecht blikt de vertrekkende trainer terug op twee turbulente voetbaljaren. De oud-speler van onder meer AA Gent, Club Brugge, Anderlecht, Genua en Blau Weiss Berlin maakte kennis met de openheid en directheid van de Nederlander, gewend als hij was aan de gesloten cultuur in het Duitse, Belgische en Italiaanse voetbal. Diplomatiek: ,,Deze twee jaar zijn heel leerrijk geweest.'' Oprecht: ,,Al dat gepraat heeft zijn keerzijde. De Nederlanders die ik heb meegemaakt – ik wil zeker niet generaliseren – hebben een gezonde brutaliteit. Maar kritiek geven valt hen makkelijker dan kritiek incasseren. Dan blijven ze rondlopen met rancunes.''

Vandereycken – een liefhebber van wijn en jazz – vond tot zijn verbazing een paar goede restaurants in de buurt van Enschede. Bij de plaatselijke voetbalclub had hij problemen met de regionale sportpers, die elke nederlaag op zijn conto schreef. Hij won gaandeweg het vertrouwen van het bestuur, dat hem steunde in zijn conflict met sommige reservespelers die hij gebrek aan professionaliteit verweet. De Gier, Van der Leegte en Van der Doelen mochten vroeg of laat vertrekken en maakten plaats voor (Duitse) nieuwkomers die al snel versterkingen bleken. Dé ontdekking van het jaar was midvoor en topscorer N'Kufo, een tot Zwitser genaturaliseerde Congolees, die op advies van de Belgische trainer zonder proeftraining werd gehuurd via FC Mainz. Bescheiden: ,,Een kwestie van fortuin hebben. Hij werd ons aangeboden en toen had ik geen bedenktijd nodig.''

Vandereycken introduceerde bij FC Twente een sportpsycholoog, een bloedonderzoek en een nieuw trainingsschema waarbij de vaste vrije woensdag werd ingeruild voor een voetballoze vrijdag. Het aantal blessures is sindsdien afgenomen. Hij ging zijn eigen weg en nam het risico van een gedwongen ontslag voor lief. Er zijn weinig voetbaltrainers die zo onafhankelijk te werk gaan. Kritiek op zijn beleid lacht hij weg. ,,Waarom zou ik me verdedigen, als ik onheus word aangevallen? Allemaal verspilde energie. Net als de mening van een collega-trainer. Als je volgens hem goed hebt gespeeld, heb je meestal verloren'', vertelt Vandereycken die zich dit seizoen na een dik gewonnen thuisduel tegen AZ boos maakte over de persconferentie van de verliezende coach Co Adriaanse, die het spel van zijn ploeg de hemel in prees. ,,Ik amuseer me met zoveel onzin'', reageerde Vandereycken na afloop van Co's onemanshow. Waarom hij Adriaanse niet openlijk afviel? ,,Als je met modder gooit, word je zelf ook vies.''

Morgen neemt hij zo stilletjes mogelijk afscheid van de club waarvan hij bijna even stiekem is gaan houden. Een voorspelling van de uitslag van de bekerfinale is niet aan hem besteed. Zoals hij zich ook niet beter waant wanneer hij afscheid neemt met een prijs. ,,De uitslag bepaalt niet het succes van het hele seizoen en is geen graadmeter voor mijn prestaties. Het is een momentopname.''