VVD in debat over `toeters en bellen'

Scheidend eurocommissaris Frits Bolkestein was prominent aanwezig op een debatavond van de VVD, ter gelegenheid van het vertrek van Frank de Grave.

,,Dit was dan het Bolkestein-tribunaal'', zei VVD-fractieleider Van Aartsen half schertsend, woensdag, aan het eind van het symposium waarmee de VVD afscheid had genomen van Kamerlid Frank de Grave. De Grave wordt directeur van het CTG, het tarievenbureau van de zorgsector. Over de richtingendiscussie in de VVD zou het moeten gaan, had de scheidende politicus bedacht. Voormalig VVD-leider en eurocommissaris Frits Bolkestein zou de eerste inleiding houden en daarna de discussie leiden.

Bolkestein gaf in de eerste zin meteen te kennen de richtingendiscussie in de VVD grote onzin te vinden. ,,De politiek raakt steeds meer overschaduwd door toeters en bellen'', zei hij. ,,Onderling geneuzel over richtingen'' hoorde in deze categorie thuis. Hij nam zijn spreekbeurt verder te baat voor een brede schets van de problemen waarvoor de naar zijn zeggen ,,beleidspartij VVD'' zich gesteld zag: handhaving van de rechtsstaat, de economie, Europa, immigratie en integratie, de ,,demografische crisis'' in Europa.

Na deze forse inzet hadden de andere sprekers zichtbaar enige moeite de juiste toon te vinden. De jonge staatssecretaris Mark Rutte (Sociale Zaken), binnen de partij algemeen gezien als een belofte voor de toekomst, beschreef de VVD als een ,,sleets merk''. ,,We presenteren ons met een onnodig hard profiel, en we luisteren niet goed genoeg.''

Daardoor, meende Rutte, ontgaat de partij steeds de omvang van veertig zetels of meer die het potentieel electoraat van de liberalen is, volgens stemwijzeruitslagen en opinieonderzoeken. Hij ontkende dat hij de partij naar links wilde trekken, zoals hem in januari toen hij met soortgelijke opmerkingen in een politiek café in Amsterdam opzien had gebaard door anderen in de VVD kwalijk was genomen. De links-rechtsdiscussie is achterhaald, meende Rutte, en citeerde ex-VVD-leider Wiegel: de VVD kent geen vleugels, maar vlegels. ,,Zo'n vlegel wil ik graag zijn.''

Een pleidooi voor een onversneden rechtse VVD kwam van de publicist Edwin van de Haar, ook bestuurder van de Edmund Burke Stichting. Justitiewoordvoerder in de Kamer Laetitia Griffith droeg een sociaal getoonzet betoog over het liberalisme bij, dat aan de stijl van de in 2002 na de verkiezingsnederlaag weggewerkte VVD-leider Hans Dijkstal deed denken. Staatssecretaris Annette Nijs (Onderwijs) droeg een opgetogen pleidooi bij onder de titel ,,A new liberal game: je kiest wat je bent!''

Toen was de beurt aan de oude rot Bolkestein die zich zo realiseerde de feestelijk op de eerste rij zittende partijtop zich met enige schrik ten doel had gesteld om van de andere inleiders politiek gehakt te maken. Van de Haar en Nijs kwamen er nog genadig af, ook al omdat er voor hen weinig tijd meer overbleef.

Rutte en Griffith daarentegen werden door Bolkestein ondervraagd op een toon die aan een ouderwetse corpsgroentijd deed denken. Dus de staatssecretaris, die hoog had opgegeven van het sociaal karakter van zijn maatregelen om bijstandstrekkers tegen hun wil eenvoudige arbeid als aspergesteken te laten verrichten, dacht dat er een potentiële VVD-stemmer school in degene die dat weigert en vervolgens voor straf op zijn uitkering wordt gekort? Nou, die misschien niet, moest Rutte toegeven.

Daarna werd het nog een beetje pijnlijk, toen het Kamerlid Griffith onder de vragen enigszins in verwarring raakte, en ook zienderogen bozer werd. Het was wel een overtuigend bewijs, constateerde De Grave in zijn slotwoord, dat er in de VVD levendig debat bestaat en men er geen blad voor de mond neemt.