`Mij past geen ijdelheid'

Na de ineenstorting van de nieuwe economie hebben veel ondernemingen een nieuwe bestuursvoorzitter gekregen. Wie zijn ze? Hoe denken ze? Wat doen ze? Deze week: Wout Dekker van Nutreco – in vis- en veevoer, zalm, kabeljauw, kip en varkensvlees.

Wanden van glas en metaal, vloeren van natuursteen, tafels van ongelakt hout. Wout Dekker (47) verplaatste het hoofdkantoor van Nutreco van Boxmeer naar de Berg in Amersfoort. ,,Dichter bij Schiphol, maar geen Rembrandttoren. Dat zou een te groot verschil zijn met waar we vandaan komen.''

Heeft u bedacht dat de mensen op het hoofdkantoor van Nutreco geen vaste werkplek hoeven te hebben?

,,Ja. Voordat we gingen verbouwen, keek ik eens goed in mijn agenda: hoe vaak was ik op kantoor en wat deed ik dan? Meestal was ik er niet. En als ik er was, zat ik te vergaderen. En dan ben ik nog de CEO. De COO's zijn nog veel vaker weg, we zitten in 22 landen.'' (Een COO is een chief operating officer, operationeel directeur.) ,,Dus ik dacht: geen bureaus, maar tafels, en laptops die je overal kunt inloggen. In principe is dit mijn kamer, maar als ik er niet ben, kan iedereen hier gaan zitten.''

U studeerde in Wageningen aan wat toen nog de Landbouwuniversiteit heette. Maar u bent geen boerenzoon.

,,Mijn moeder was onderwijzeres, ze kwam van een boerderij in Markelo. Mijn vader werkte bij TNO, hij kwam uit Oostkapelle, ook van een boerderij. Wij woonden in Rijswijk, bij Den Haag. Ik wilde medicijnen studeren, maar ik werd uitgeloot. En toen ben ik naar Wageningen gegaan.

,,Het was een moeilijk begin. Ik wilde daar niet zijn, en ik was een asfaltboer. Pas tijdens mijn doctoraal begon ik me steeds meer voor de studie te interesseren. En als ik iets doe, doe ik het goed. Ik deed visvoeding en immunologie – er waren veel links met medicijnen. Ik ben cum laude afgestudeerd.''

Was u van plan om in het bedrijfsleven te gaan werken?

,,Ik had niet die ambitie, ik wilde onderzoek doen. Ik kon kiezen tussen een promotieplaats in Frankrijk en een researchbaan bij BP Nutrition.'' (BP Nutrition is de voorloper van Nutreco).

U had een wetenschapsman kunnen zijn. Is dat niet zonde?

,,Nee. Ik zat één week bij BP Nutrition toen ik door een van de werkmaatschappijen naar Noorwegen werd geroepen. Er was ziekte bij de zalm uitgebroken. Voor mij was dat fantastisch. Ik kreeg met alles te maken wat me interesseert. De biologie van de zalm, de voortplanting, de voeding, de vatbaarheid voor ziekten – alles. Het was een jong bedrijf, de zalmkwekerij was nog maar net begonnen. Ik werd erbij gehaald omdat ze het niet meer wisten. Je doet onderzoek, maar heel doelgericht. Wat is bekend? Wat is nieuw? Wat heb ik in de hand? En wat niet? Die werkwijze heb ik altijd gehouden. Managementproblemen los je net zo op als dierziekten.''

En mond- en klauwzeer, gekkekoeienziekte, varkenspest en vogelpest lost u op alsof het managementproblemen zijn?

,,Bij al die ziekten val ik terug op wat ik leerde in mijn researchtijd. Wat heb ik zelf in de hand en wat niet?''

Dan is er niet veel dat u zelf in de hand heeft.

,,Als je dat maar wéét. Ondanks al deze rampen is Nutreco nooit in de problemen gekomen, want Nutreco heeft een portfoliofilosofie: risico's spreiden door niet afhankelijk te zijn van één activiteit in één gebied. En elke ramp is een test voor die filosofie.''

U praat als een boer die weet dat hij regen en zonneschijn niet kan beïnvloeden.

,,Gisteren op de aandeelhoudersvergadering vroeg iemand iets over de voortplanting van paling. Ik zei dat ik het niet wist. Ik dacht: wat ben ik toch gelukkig dat ik in Wageningen heb gestudeerd. We kunnen mensen naar de maan brengen, maar hoe paling zich precies voortplant, weten we niet. De meest elementaire dingen weten we niet en kunnen we niet beïnvloeden. Daar ben ik me voortdurend van bewust.''

Bent u christelijk?

,,Niet praktiserend.''

Wout Dekker wil iets zeggen over hoe Nederland met de boeren omgaat, hij heeft zich erop voorbereid. Hij zegt: ,,Waar is Nederland na de oorlog groot door geworden? Door de landbouw. Overal in de wereld merk ik dat we een streepje vóór hebben omdat we Nederlanders zijn. In Wageningen hebben we een topuniversiteit, met toponderzoek op het gebied van voedingstechnologie. Overal in de wereld wordt dat gewaardeerd. Maar in Nederland zelf? Geen belangstelling. Voor de boeren bestaat bijna geen maatschappelijk draagvlak meer. Boeren moeten verdwijnen. Niemand lijkt te willen begrijpen dat wij door de landbouw en door Wageningen de kennis hebben om bij te dragen aan de oplossing van het wereldvoedselvraagstuk.''

Hij besluit met een vergelijking met Chili, waar hij vijftien jaar geleden zijn eerste leidinggevende functie kreeg. Hij zag er de zalmkwekerij zich ontwikkelen van ,,nul naar wereldmarktleider''. Hij denkt dat niet alleen Nederland, maar heel Europa bij de rest van de wereld achterblijft, door cynisme en rigide regelgeving.

U bent van een onderzoeker veranderd in een zakenman. Hoe ging dat?

,,Toen ik naar Chili ging, had ik bewezen dat ik alles van vissen wist. Maar ik had niet bewezen dat ik kon managen en ik wist niets van geld. Ik was jong, 32, en ik ging werken met de eigenaars van de bedrijven waar BP Nutrition joint ventures mee had, mannen van in de vijftig, zestig. Ik was de general manager, maar zíj zaten er met hun eigen geld in. Die eerste jaren daar zijn mijn MBA-opleiding geweest. Er kwam een andere Wout Dekker terug dan erheen ging.''

Hoe veranderde u?

,,Ik had de vijf jaar daarvoor in ongeveer alle werkmaatschappijen kunnen kijken hoe anderen het deden. Ik wist: er is niet één methode om het goed te doen. Ik wist ook: je moet het niet alléén doen. Je moet weten: wat kan ik zelf en wat zoek ik in anderen? Verder is het: zelfvertrouwen. Ik wist dat ik in staat was om mensen met me mee te nemen. En ik ben zeer doelgericht, ik kan goed onderscheid maken tussen hoofd- en bijzaken. Toen ik terugkwam in Nederland, stonden daar gezonde bedrijven. En er werd geld verdiend.''

Wilde u wel naar Chili?

,,Het was een lastige beslissing. Mijn vrouw heeft ook in Wageningen gestudeerd, we hadden allebei fulltime carrières. Maar ik wilde wel graag in het management komen. En dit was de mogelijkheid die zich voordeed. Ik weet nog dat ik donderdag met het voorstel thuiskwam en dat we zaterdag naar de bibliotheek zijn gegaan voor fact finding. Chili werd nog geleid door Pinochet. We hebben het uiteindelijk gedaan, maar het was een dubbeltje op zijn kant.''

Was u vroeger links?

,,In mijn studietijd?'' Eerst aarzelend, dan ferm: ,,Ja.'' Hij stemde PvdA.

En nu?

,,Dat hou ik voor mezelf.''

Wilt u het niet zeggen omdat u beursgenoteerd bent?

,,Ik zeg het gewoon niet. Ik kan wel zeggen wat mijn criterium was bij het bepalen van mijn keuze bij de laatste verkiezingen. Dat was de mate waarin een partij respect toonde voor boeren. Het respect voor de Nederlandse landbouw dat ik in het buitenland voel, zien zij nooit. Voor hen is het alleen maar: onzekerheid en kritiek.''

Waar heeft u in uw werk wél invloed op?

,,Laat ik praktisch zijn: op de geldkant. Als je weet dat je niet alles kunt voorspellen, weet je ook dat je niet te grote risico's moet nemen. Dus: een sterke balans. Ook toen we nog het lievelingetje van de beurs waren, in 2000, heb ik nooit gedaan wat bankiers tegen ons zeiden: meer schuld nemen om nog meer overnames te kunnen doen. We hebben de verleiding kunnen weerstaan.''

Wout Dekker begint uit zichzelf over Ahold. In het vliegtuig naar Zuid-Amerika las hij het boek van de journalist Jeroen Smit over Ahold. Hij bestelde meteen nog tien exemplaren en deelde ze uit aan zijn collega's. ,,Ik zei: we gaan praten over de lessen to be learned.''

Nou?

Nu aarzelt hij. Hij zegt: ,,Dat hou ik liever voor mezelf.''

U kunt toch wel zeggen wat u van dat boek geleerd heeft?

Hij aarzelt weer. ,,Laat ik zit zeggen: dat boek leest als een roman. De extra dimensie voor ons was dat wij als leverancier van Ahold veel mensen daar persoonlijk kenden.''

Maar wat is nou de les?

,,Dat er checks en balances moeten zijn in een onderneming. Iedereen heeft zijn eigen rol. De commissarissen, de auditors, de accountants, de stafdirecteuren...''

U zegt het wel heel braaf.

,,Jajajaja. Het leven kan achteraf gemakkelijk verklaard worden, maar moet naar voren toe geleefd worden. Ik denk wel eens: wanneer had zo'n boek ook over ons geschreven kunnen worden? Wat had er dan moeten gebeuren? Wij waren ook het lievelingetje van de beurs.''

Wat heeft u beter gedaan dan Ahold?

,,Ik geef daar geen antwoord op. Ik heb de heilige stelling dat ik nooit over andere bedrijven praat. Voor alle duidelijkheid: wat ik tot nu heb gezegd, gaat over het boek, niet over Ahold. Dat boek beschrijft onder andere de verleidingen waar een leider aan bloot staat. Hoe hou je je eigen succes beheersbaar als je

omhoog geschreven wordt, als je

door iedereen op het schild geheven wordt.''

Gedraagt u zich met opzet niet als het boegbeeld van Nutreco?

,,Hohoho, ik ben 30 procent van mijn tijd bezig met representatie. En ik wil in de top mensen hebben met charisma, mensen van wie iedereen zegt: goeie vent. Maar: dat charisma moet vooral intern gericht zijn, bínnen de industrie. Niet alleen naar de buitenwereld.''

En bij Ahold...

,,Ik zeg niets over Ahold.'' Hij wacht even en zegt dan: ,,Er is een tijd geweest dat communicatie- en reputatiemanagers tegen ons zeiden: als je ziet wie jullie zijn en wat jullie allemaal doen, waarom zijn jullie dan zo bescheiden? Dat was een paar jaar geleden, reputatiemanagement was een hype. Ze zeiden tegen mij dat ik meer naar buiten moest treden.''

En wat zei u?

,,Niks. We hebben die consultants niet genomen. Ik dacht: nu zijn we de beurslieveling, maar morgen worden we geconfronteerd met een of andere dierziekte.''

Hoogmoed komt voor de val.

,,Nou, we zijn heel trots op wat we doen. We hebben de Sijthoff-prijs gewonnen voor het beste jaarverslag, we hebben een prijs gekregen voor ons sociale jaarverslag. Dat willen we best weten.'' Hij pakt een brochure van een conferentie over de duurzaamheid van aquacultuur, in juni in Noorwegen. ,,Die organiseren wij elk jaar, sinds 1996. Er komen ministers, mensen uit de wetenschap, vertegenwoordigers van ngo's, de top van de industrie en de financiële wereld. Wij vinden dat we zulke dingen moeten doen, als grootste in onze sector van de wereld.''

Wat is er verkeerd aan een beetje persoonlijke ijdelheid?

,,Een onderneming waar zo hard gewerkt wordt met zo'n onzekere toekomst, daar past geen topman bij die ijdel of zelfgenoegzaam is.''

Dekker en Nutreco

Wout Dekker is meteen na zijn studie in Wageningen bij BP Nutrition gaan werken. Nadat BP Nutrition Nutreco was geworden, werd hij verantwoordelijk voor alle visactiviteiten. In 1996, een jaar voor de beursgang, werd hij lid van de raad van bestuur. Hij is sinds 1 juli 2000 chief executive officer.

Nutreco bestaat pas sinds 1994, daarvoor was het een verzameling voedselproductiebedrijven in eigendom van British Petroleum. Begin jaren '90 wilde BP terug naar de kernactiviteit (olieproducten). De voorganger van Wout Dekker, Richard van Wijnbergen, kreeg de opdracht de bedrijven – met elkaar heetten ze BP Nutrition – te verkopen. Een deel werd gekocht door het management met de hulp van financiers. In 1997 ging Nutreco – producent van vis- en veevoer, producent en verwerker van zalm en kabeljauw, kip en varkensvlees – naar de beurs. Nutreco heeft 13.000 werknemers en een omzet van 3,6 miljard euro.

Dit is het zesde deel van de interviewserie `Wisseling van de wacht'. De eerdere delen zijn te lezen op www.nrc.nl.