Een abaya lenen om een abaya te kopen

Hier in deze dure buurt van Riad komen ze niet, had de hotelportier gezegd.En zeker niet 's ochtends. Hij doelde op de muttawa, de religeuze politie die de zedigheid van de Saoedische vrouwen bewaakt. Dus was ik zorgeloos op weg gegaan naar het grote winkelcentrum een paar honderd meter verderop om een abaya te kopen, de tot op de grond reikende jurk die de vrouwen in het ultra pluriteinse Saoedi-Arabië tot zwarte vleermuizen reduceert. Ik was overigens zedig gekleed in lange rok plus jasje.

Achteraf had ik gewaarschuwd moeten zijn toen ik twee meisjes een winkel in het centrum zag inschieten om hun hoofddoek zorgvuldig recht te trekken. Maar ik liep onbekommerd door naar boven naar de abayawinkel.

WOMAN! Cover yourself - donderde het plotseling achter me.

Het was een groepje van bebaarde mannen in de tradionele Saoedische lange witte jurk met rood-witte hoofdbedekking en een gewone politieman. De muttawa opereerde wel degelijk 's ochtends

,,Ga weg uit dit winkelcentrum'', schreeuwde een van de bebaarde mannen me toe. Hij keek langs me heen want een muttawa mag een vrouw niet het gezicht zien. ,,Ik wil hier een abaya kopen'', legde ik uit. Maar hij reageerde niet. ,,Bedek je'', schreeuwde hij, ,,ga weg, vrouw!''

,,Hoe kan ik me bedekken als ik geen Abaya kan kopen?', vroeg ik. Hij keek een andere kant op. Uiteindelijk begeleidden ze me het winkelcentrum uit, terug naar het hotel. Dat leende me een abaya om een abaya te kopen.

De muttawa ziet er nauwlettend op toe dat vrouwen er in het openbaar netjes uitzien. Dat wil in zijn context zeggen: Zwarte abaya plus hoofddoek en liefst ook het hele gezicht bedekt. In de rijkere van buurten van Riad doen veel vrouwen dat laatste niet meer, maar méér hebben toch nog het hele gezicht bedekt, of op een spleet voor de ogen na.

Zelfs in het heel liberalere Jeddah-Haven, een eeuwenlang doorgangsoord voor buitenlandse pelgrims, patrouilleert de muttawa. In Jeddah kunnen veel dingen die in het veel stijvere Riad ondenkbaar zijn. Vrouwen spraken tijdens het recente economisch forum mannen rechtstreeks toe. Maar ook hier zijn vrouwen geheel in het zwart verhuld, met alleen de ogen vrij. Overigens hoeven buitenlandse vrouwen het hoofd niet te bedekken.

De muttawa is nodig, zeggen sommige vrouwen. ,,Ze geven advies'', zegt de journaliste Mona Dalghash. ,,Ze moeten jonge mensen adviseren. Het is alleen maar voor onze bescherming.''

Maar zo onomstreden is de muttawa niet. Vorig jaar bleek dat bij de grote brand in een meisjesschool in Mekka. De religieuze politie joeg de meisjes terug naar binnen omdat ze zonder abaya naar buiten waren gevlucht. De poort ging op slot; de brandweer werd verhinderd naar binnen te gaan. Veertien meisjes vonden de dood, 52 werden gewond. Het was een enorm schandaal en leidde tot ongekende kritiek in de kranten. De regering gebruikte de ophef om het meisjesonderwijs aan de religieuze autoriteiten te onttrekken en onder het gezag van het ministerie van onderwijs te brengen. Maar zoals de ene hervorming hier vaak repressie elders brengt om religieus protest af te kopen; kreeg de muttawa tegelijk meer geld en nieuwe auto's, zeggen critici hier.

Als het gaat om kritiek op de muttawa, wil niemand hier met name genoemd worden. De huidige openheid in de pers omzeilt ook zorgvuldig de religieuze politie. die is onaantastbaar. Maar anomien zijn de meeste hoogopgeleide vrouwen, en mannen, die ik sprak vernietigend. ,,Officiële terroristen'', aldus een van hen. ,,Ze willen elk geluk verhinderen'', meent een ander.

,,Veel vrouwen zijn gehersenspoeld'', legt een derde de reactie van Mona uit. ,,Ze krijgen te horen dat ze in de hel zullen branden als ze geen abaya draagt.''

Laten we haar Moura noemen. Ze heeft een onderneming; dat kan tegenwoordig in Saoedi-Arabië. Tenminste, in principe. ,,De baardmannen kunnen zo binnenvallen'', vertelt ze. ,,Ze kunnen hier komen en me meenemen. De politie helpt je niet; je vader beschermt je niet tegen de baardmannen. Want alleen al het feit dat ze zijn dochter meenemen ziet hij als inbreuk op zijn waardigheid – door zijn dochter die zich in die situatie bracht.''

,,Jíj'', zegt ze tegen me, ,,jij kan tegen ze schreeuwen. Jij kunt weg. Maar wij zijn altijd bang te worden lastiggevallen. En er is niemand die je beschermt. Het is jouw fout, zeggen ze, jij bracht dit zelf over je heen. Al onze energie verspillen we hier aan. De muttawa is machtiger dan mijn persoonlijkheid. Je hebt geen uitlaatklep voor je woede . Er is geen uitweg.''