De laatste Mexicaanse hit: video's met corrupte politici

Mexico is volledig in de ban van corruptieschandalen. Het openbaar bestuur ligt stil. En compromitterende videobanden duiken nooit zonder reden op.

Hij heeft er nóg minstens twaalf. Een dozijn in het geniep gemaakte videobanden waarop te zien is hoe vooraanstaande Mexicaanse politici letterlijk hun zakken volproppen met de door hem aangeboden steekpenningen. Die onthulling deed de bouwondernemer Carlos Ahumada deze week in een ingezonden brief die hij vanuit zijn gevangeniscel verstuurde.

Mexico wacht met spanning af wanneer de nieuwe omkopingsbewijzen opduiken. Want sinds twee maanden is het land volledig in de ban van eerder openbaar gemaakte geheime filmbeelden die aantonen dat onder anderen vooraanstaande medewerkers van 's lands verreweg meest populaire politicus, de `onkreukbare' burgemeester van Mexico-Stad Andrés Manuel López Obrador, zich door Ahumada financieel laten inpakken. De opnamen – die Ahumada naar eigen zeggen maakte om aan te tonen dat hij werd afgeperst – worden avond aan avond op tv herhaald. En straatverkopers van illegale kopieën van populaire films leuren nu voor 1 euro ook met de omkoopvideo's.

De burgemeester zegt dat er sprake is van een complot. De centrumrechtse partij van president Vicente Fox (Pan) is volgens hem bezig met een smeercampagne om te verhinderen dat López Obrador namens de linkse PRD-partij over twee jaar de Mexicaanse presidentsverkiezingen wint. Het feit dat justitie juist deze week – na een onderzoek van drie jaar – besloot dat de burgemeester moet worden vervolgd wegens machtsmisbruik door het onwettig aanleggen van een weg, past volgens hem naadloos in die actie `beschadiging López Obrador'. ,,Het is een schande dat rechters om politieke redenen de opdracht krijgen mij te vervolgen'', zei López Obrador gisteren in het stadhuis.

De nu aan het licht gekomen corruptieschandalen hebben de toch al matige slagkracht van het Mexicaanse openbaar bestuur geen goed gedaan. President Fox kan alleen de noodzakelijke belangrijke hervormingen – op fiscaal en energiegebied – doorvoeren met steun van de oppositie in het Mexicaanse congres. Pogingen om een Grote Dialoog op te zetten mislukken. Van links tot rechts gooien politici met modder naar elkaar.

Mexicanen hebben een tweeslachtige houding ten opzichte van corruptie. ,,Een arme politicus is een armoedige politicus'', is een slogan van een oud-gouverneur van de provincie Mexico die door veel van de 100 miljoen Mexicanen wordt onderschreven. Een recente enquête onder studenten wees uit dat 48 procent van hen het heel gewoon vindt om een leerkracht om te kopen. Meer dan de helft van alle Mexicanen is bovendien van mening dat het beter is om een corrupte politicus te hebben die iets voor elkaar krijgt dan een nette, niet daadkrachtige bestuurder.

Grootschalige politieke corruptie is geen nieuw verschijnsel in Mexico. Maar tot 2000 regeerde 71 jaar lang onafgebroken de PRI-partij en werden mogelijke schandalen zorgvuldig afgedekt. ,,Het verschil met vroeger is dat er nu geen almachtige politieke partij meer is die het parlement het zwijgen oplegt. En er is meer openheid in de media'', zegt Fernando Varela van de Control Risk Group, een firma die bedrijven adviseert op het gebied van veiligheid en afpersing.

Het aanpakken van de corruptie was een van de thema's waarmee de voormalige Coca-Cola-bestuurder Fox in 2000 campagne voerde in de strijd om het presidentschap. Inmiddels zijn zo'n 5.400 ambtenaren ontslagen omdat ze het niet zo nauw namen met de ambtsvoorschriften. Een gouverneur en partijgenoot van Fox stuurde vorige maand in de deelstaat Morelos zelfs alle 522 rechercheurs naar huis omdat er serieuze verdenkingen waren dat ze banden onderhielden met drugsbaronnen.

De Colombiaanse cocaïne die via Mexico naar de Verenigde Staten wordt gesmokkeld is een van de verklaringen van de corruptie. De pakkans is in Mexico gering. Veel partijen laten zich tijdens campagnes financieren door louche lieden die later om een gunst vragen. De eventuele boete wordt eenmaal aan de macht toch weer snel terugverdiend. Gisteren besloot de Kiesraad bijvoorbeeld dat de partij van Fox en de Groenen 34 miljoen dollar boete moeten betalen voor onregelmatigheden tijdens de campagne in 2000.

Een andere verklaring voor de bevattelijkheid van politici voor steekpenningen is meer institutioneel van aard. In Mexico verbiedt de Grondwet dat een gekozen gezagsdrager zich herkiesbaar stelt. Mogelijk gevolg: de politicus zorgt er tijdens zijn termijn voor daarna niets tekort te komen.

Het is onwaarschijnlijk dat tijdens de resterende twee jaar van president Fox nog wezenlijke wettelijke hervormingen kunnen worden doorgevoerd die aan dergelijke problemen een einde kunnen maken. De president heeft tot nu toe ook laconiek gereageerd op alle onthullingen. ,,Dit is democratie. Dit is verandering'', zei hij. Fox ontkent overigens López Obrador te dwarsbomen.

Niet veel Mexicanen geloven evenwel dat alle schandalen nu toevallig aan het licht komen. Politici genieten weinig achting. Recentelijk werd een groep Mexicanen gevraagd aan te geven wat ze van hun instituties vinden. Bovenaan staat de katholieke kerk met 7,7, het leger is tweede met 7,5 en onderaan de lijst – met het cijfer 4,2 – staat het parlement.