Sciencefiction over het leven in de zee

Het uitgangspunt van de documentaire Deep Blue is dat we nauwelijks iets weten over de oceaan. Veel diersoorten zijn nog onbekend en velen zullen uitsterven zonder dat we er weet van hebben. De film eindigt met een licht ecologische boodschap: als we zo doorgaan een zootje van de oceaan te maken, zullen we nooit weten wat we niet weten.

Het uit materiaal uit de televisieserie The Blue Planet (8 delen van 50 minuten, 2001) samengestelde Deep Blue is gemaakt door de BBC Natural History Unit, die al jaren prachtige natuurprogramma's uitzendt, vaak gepresenteerd door Sir David Attenborough. De logistiek van de film/serie is indrukwekkend. Zo werd er in vijf jaar door veertig cameramensen 7000 uur materiaal geschoten op 200 plaatsen. De zeven miljoen pond kostende productie treedt in de voetsporen van Microcosmos en Travelling Birds, films die lieten zien dat er een publiek is voor natuurdocumentaires in de bioscoop.

Deep Blue bevat veel fascinerende beelden die volgens de makers niet eerder werden vastgelegd. Zo probeert een groep orka's een babywalvis bij zijn moeder vandaan te krijgen, om daarna genadeloos toe te slaan, en springt een hongerige ijsbeer in een wak waarin wat witte walvissen vast zijn komen te zitten. De voedselketen inzichtelijk verbeeld. Gruwelijk zijn de beelden van orka's die pasgeboren zeeleeuwen uit de branding komen plukken. Beelden die er eerst superesthetisch uitzien, om pas in slow motion te onthullen wat er precies gebeurt.

De beelden zijn mooi, nieuw en prikkelend maar worden vertoond zonder enige samenhang. Er is voor gekozen om zo min mogelijk uit te leggen. Dat doen de televisieseries al, zeggen de regisseurs. Film is emotie. Toch is dit gebrek aan didactiek jammer. Vaak weten we niet precies wat we zien, ondanks de zalvende Vlaamse verteller (in het origineel is Michael Gambon de stem). Dan wordt het oceaanleven pure esthetiek, nog eens versterkt door de score van componist George Fenton, die de Berliner Philharmoniker tot zijn beschikking had.

Ook is er veel aandacht besteedt aan het geluid. Hoe klinkt de oceaan? Vast niet zoals in Deep Blue, waar twee geluidstechnici flink wat geluiden elektronisch hebben nagemaakt. In de beste sequentie, waarin op grote diepte werd gefilmd, hebben alle buitenissige creaturen een eigen geluidje gekregen dat je hoort als ze sierlijk door het donkere beeld bewegen. Op dat moment is Deep Blue een wonderbaarlijke sciencefictionfilm geworden.

Deep Blue. Regie: Alastair Fothergill & Andy Byatt. In: 10 bioscopen.