`Gouden kans democratie verkeken'

Een meerderheid in het parlement wil niet zelf beslissen over de voordracht van een Eurocommissaris. CDA en VVD ruziën wel over de strategie.

De PvdA leidde gisteren de strijd met de regering over de procedure voor een nieuwe Nederlandse Eurocommissaris. Als de Tweede Kamer nu eens mocht beslissen wie het kabinet voordraagt om in de zomer Frits Bolkestein op te volgen. Dat was toch een ,,gouden kans om het democratisch gehalte van Nederland te versterken'', betoogde PvdA-leider Bos gisteren in de Kamer. Bos stelde voor dat kandidaten zich vóór hun voordracht door de Kamer presenteren in de Kamer. Europees ,,vlees en bloed'' voor de microfoon, tegen ,,de scepsis over en anonimiteit van Europa''.

Voor deze parlementaire machtsgreep kreeg Bos steun van LPF, SP, GroenLinks én regeringspartij D66. Maar dat was niet genoeg. CDA en VVD achten een openbare selectieprocedure voor de Europese topfunctie niet wenselijk. Voor de meerderheid kregen zij steun van het klein-christelijke blok van ChristenUnie en SGP – na de LPF de tweede hulpmotor van de coalitie als D66 niet meedoet.

Ook de reserve-optie van Bos om dan wel de profielschets voor de Eurocommissaris door de Kamer te laten vaststellen, haalde het niet. Premier Balkenende kwam wel alvast met een elementaire profielschets: de Eurocommissaris moet ervaring hebben, een zwaargewicht zijn, affiniteit hebben met de ,,algemene Nederlandse visie op goed EU-beleid'' en eigen visie op Europa, en goede verhoudingen met de Nederlandse regering. Maar verder hield hij zich op de vlakte.

Zeker is nu, dat het procedureel deze zomer net zo gaan zal als bij de benoeming van Bolkestein in 1999. De Nederlandse regering schuift een kandidaat naar voren, onderhandelt met de nieuwe Commissievoorzitter over de portefeuille, dan hoort het Europees parlement de voorgedragen kandidaat en benoemt de Europese raad van regeringsleiders de Commissie. Dit alles onder de aanname, dat de voorzitter van de Europese Commissie niet al zelf uit Nederland komt – maar die mogelijkheid kwam niet eens ter sprake. Wel de kans dat Nederland een `supercommissaris' voor economische ontwikkeling kan leveren. ,,Dan moet je de allerzwaarste kandidaat inzetten'', hield Balkenende de Kamer voor.

Precies op dit soort overwegingen voltrok zich gisteren de scheiding der kampen in de Kamer. CDA, VVD, ChristenUnie en SGP steunden de redenering van Balkenende dat het kabinet in de eerste plaats de zwaarst mogelijk portefeuille moet zien binnen te halen. De Tweede Kamer zou het kabinet met haar bemoeienis daarmee alleen maar voor de voeten lopen. Volgens Balkenende lopen de kandidaten in een openbaar debat het risico dat zij ,,afbranden''. Maar bovendien kan het kabinet in het ,,onderhandelingsspel'' tussen regering en de nieuwe voorzitter van de Commissie ,,niet voorzichtig genoeg'' zijn, betoogde de premier. Welke kandidaat het beste is, ligt er maar net aan welke portefeuille straks aan de orde komt in de onderhandeling met de nieuwe voorzitter. ,,Dat betekent dat je vrij breed moet kijken naar geschikte kandidaten'', meent Balkenende, die daarin gesteund wordt door het CDA. Balkenende wil juist tot in het `spel' met de voorzitter, dat pas in de zomer van start zal gaan, ,,geen kandidaat op voorhand uitsluiten'', ongeacht politieke kleur. Dat vereist stilte over de namen.

Maar op dit punt is het afgelopen met de eensgezindheid met de VVD. Volgens VVD-leider Van Aartsen moet juist ,,de minister-president al binnen zeer korte tijd kunnen weten'' wie de kandidaat is. Volgens de VVD is lobbywerk er niet mee gediend dat er meerdere onbekende kandidaten zijn.

Van Aartsen gebruikte het debat gisteren om het voorbeeld te geven van lobbyen á la VVD. Na een ,,interne profielschets'' heeft de VVD besloten dat partijgenote en oud-minister Neelie Kroes ,,de beste'' is voor de nieuwe Commissie. Met haar vergeleken is de PvdA'er Rick van der Ploeg, die zelf gesolliciteerd heeft, ,,van mindere statuur'', aldus Van Aartsen. En zo, voegde hij toe, weet de premier alvast precies welk standpunt de VVD-ministers straks binnen het kabinet zullen innemen. Andere partijen refereerden gisteren aan de vermeende kandidatuur van CDA'ers als oud-minister Ruding, minister Veerman of zelfs fractieleider Verhagen. Maar de premier noemde geen namen. Wel noemde hij het als ,,algemene lijn'' niet wenselijk dat zittende ministers vertrekken.