Gehaktdag

Tijdens de presentatie van het financieel jaarverslag van het rijk, vanmiddag in de Tweede Kamer, stelde minister Zalm (Financiën, VVD) vast dat het nog tamelijk nieuwe systeem van verantwoording afleggen verbeterd kan worden. Hij waarschuwde met name, mirabele dictu, voor `cijferfetisjisme'. Sinds het jaar 2000 tracht de Tweede Kamer, op initiatief van het toenmalige Kamerlid Van Zijl (PvdA), elke derde woensdag van mei aan de hand van jaarverslagen van de departementen te controleren wat er terechtgekomen is van de beleidsvoornemens van de regering. De PvdA'er sprak monter van `woensdag gehaktdag'. En zo legt het kabinet vandaag verantwoording af voor de voornemens van het eerste kabinet-Balkenende zoals die stonden in de miljoenennota over 2003. Deze cyclus heet in hoog Haags `VBTB', wat staat voor `van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording'. In de rijksbegroting wordt sinds 2001 gepoogd bij ieder beleidsvoornemen te formuleren wat het doel is, welke resultaten worden verwacht en welke kosten aan het voornemen verbonden zijn. De overheid zou dan afgerekend kunnen worden op resultaten. Zalm wijst met zijn waarschuwing voor cijferfetisjisme op een voor de hand liggend gevaar: namelijk dat de ambtenarij de zaken op papier kloppend kan maken zonder te letten op de werkelijke maatschappelijke effecten. Terecht zei Zalm vandaag dan ook dat sturen en afrekenen op effecten die men toevallig kan meten geen doel op zich moet zijn. Uit de mond van 's lands rekenmeester is dit een wat onverwachte vaststelling.

De resultaten van de exercitie ogen dit jaar schraal. Zo werd in 2002 slechts bij 38 procent van de beleidsvoornemens gemeld wat eigenlijk het doel was. De te verwachten effecten werden slechts in de helft van de gevallen gemeld. En van een kwart van het voorgenomen beleid werd niet gemeld welke kosten daarmee gemoeid waren. Nader onderzoek van de Rekenkamer wijst uit dat de afwijkingen van het voorgenomen beleid wat betreft doelstelling, effectiviteit en kosten relatief gering zijn. De president van de Rekenkamer, Stuiveling, spreekt hierover haar lof uit, en dat is een heel verschil met vorig jaar toen de rijksoverheid voor het eerst een volledig financieel jaarverslag volgens de nieuwe VBTB-methode presenteerde. Toen kwam de Rekenkamer met scherpe kritiek. Het optimisme van Stuiveling zal gestoeld zijn op de vaststelling dat er in ieder geval een stijgende lijn zit in die resultaten.

Zalm wilde 2003 geen financieel rampjaar noemen, zo zei hij vanmiddag. De bekende kengetallen over de Nederlands economie die hij vervolgens de revue liet passeren doen daar toch sterk aan denken: een krimp van de economie met 0,7 procent, een overheidstekort dat oploopt boven de EMU-grens van 3 procent. De oorzaak van dit alles is volgens de minister gelegen in het internationale economische klimaat. Het zou Zalm gesierd hebben als hij ook onderzocht had of het feit dat Nederland harder is getroffen door de recessie dan enig ander Europees land misschien ook samenhangt met maatregelen van het kabinet. Dat zal aan de orde komen tijdens het debat met de Tweede Kamer over de jaarrekening van het rijk. Zo zal de nieuwe systematiek van begroten en verantwoorden, ondanks mogelijke tekortkomingen, toch bijdragen aan een betere controle door het parlement.