Europa negeert genvoedsel

Vanaf vandaag staat de EU weer import van nieuwe genetisch gemodificeerde gewassen toe. Maar in de winkels komt voorlopig geen gentech-voedsel. ,,Europa doet het alleen om Amerika te sussen.''

Aan de verkoop van blikjes genetisch gemodificeerde maïs waagt de Franse groenteverwerker Bonduelle zich voorlopig niet. Ook al mag het vanaf vandaag van de Europese Commissie. ,,We doen het niet, want de consument wil het niet'', zegt een woordvoerster van Bonduelle stellig.

Formeel heeft het vandaag genomen besluit van de Europese Commissie verstrekkende gevolgen. Door de toelating van een genetisch gemodificeerde maïssoort maakt de Commissie automatisch een eind aan een moratorium uit 1998, dat alle import van nieuwe gmo's (genetisch gemodificeerde organismen) verbood en leidde tot een handelsoorlog met de Verenigde Staten, 's werelds grootste producent van gmo's. Nu Europa de grenzen weer openstelt, hoopt het een eind te maken aan die transatlantische oorlog.

Maar zijn de grenzen wel echt open? De veiligheidseisen waaraan gmo's binnen Europa tegenwoordig moeten voldoen – voor het uitvoeren van wetenschappelijke proeven, en voor tracering en etikettering van gmo's – zijn dermate streng dat maar weinig bedrijven de investeringen willen en kunnen opbrengen.

Bovendien is in Europa een vijandige sfeer ontstaan omtrent alles wat met gentech-voedsel te maken heeft. De burger wil het niet. In EU-lidstaten als Frankrijk, Italië en Oostenrijk zijn ook de regeringen tegenstander van gentech-voedsel. Deze aanhoudende antipathie bracht het Amerikaanse bedrijf Monsanto er vorige week toe om zijn gentech-tarwe toch niet op de markt te brengen, na investeringen van vele miljoenen dollars.

,,De voedselverwerkende industrie en de detailhandel staan er niet om te springen om gentech-voedsel te gaan verkopen'', zegt Arie van Genderen van de Stichting Consument en Biotechnologie. Volgens hem zijn bedrijven als de dood dat de negatieve publiciteit omtrent gentech-voedsel afstraalt op hun naam. Uit tal van enquêtes is gebleken dat 70 tot 90 procent van de Europeanen geen gentech-voedsel wil.

,,Bedrijven richten zich op die cijfers, hoewel je er vraagtekens bij kunt zetten'', zegt Van Genderen. Want uit diepgaandere onderzoeken, het afgelopen jaar uitgevoerd in onder meer Frankrijk en Groot-Brittannië, blijkt dat uitspraken van burgers lang niet altijd opgaan zodra ze een winkel binnengaan en veranderen in consumenten.

,,Je krijgt een trade-off tussen allerlei argumenten'', zegt Van Genderen van Consument en Biotechnologie. ,,De prijs gaat meespelen. En het merk. Bovendien lezen heel veel mensen het etiket niet, dus weten ze niet eens of het product genetisch gemodificeerd is.''

Een woordvoerder van de Zwitserse zaadveredelaar Syngenta, het bedrijf dat de vandaag toegelaten gentech-maïs heeft ontwikkeld, verwacht niet dat de maïs binnenkort in Europa op de markt komt. Daarvoor is de tijd nog niet rijp.

Een woordvoerder van het Duitse bedrijf Bayer, net als Syngenta een grote speler op de markt van gmo's, deed eerder in deze krant soortgelijke uitspraken. ,,Ik verwacht gmo's pas in de loop van 2005 op de Europese markt. Eerst zullen ze verwerkt worden in veevoer. Dat ligt bij de politici en de consument minder gevoelig'', zegt hij. Toch verwacht hij dat voedselfabrikanten en -aanbieders uiteindelijk overstag gaan. Hoe lang dat nog duurt, weet hij niet.

Supermarktketen Albert Heijn laat weten dat het al vijf eigen-merk-producten in de schappen heeft staan waarin gmo's zijn verwerkt – dat zijn gmo's die al waren goedgekeurd voor import nog voordat het moratorium van kracht werd. Het gaat om halvarine, margarine, frituurvet (alledrie van Euroshopper), slaolie en maïskiemolie (van AH). ,,We geven aan op het etiket dat ze gmo's bevatten. We willen de consument keuze-vrijheid geven'', zegt hoofd kwaliteit Simone Hertzberger. Ze verwacht dat gentech-voedsel over tien jaar meer geaccepteerd is in Europa.

Van Genderen, van de Stichting Consument en Biotechnologie, gelooft niet dat Europa overspoeld zal worden door gmo's. De beoordelingsprocedure laat nog genoeg ruimte voor EU-lidstaten om aanvragen voor import en teelt van gmo's te vertragen. ,,Zelfs het wetenschappelijk advies is niet verschoond van politieke spielerei'', zegt hij. Zo willen volgens hem vooral de Denen en de Fransen voortdurend aanvullende informatie. Volgens Van Genderen heeft de Europese Commissie vandaag de maïs alleen maar goedgekeurd als gebaar naar de VS. ,,Europa probeert Amerika te sussen'', zegt hij. Amerika heeft vorig jaar een klacht ingediend bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over het moratorium omtrent gmo's. Het zou Amerika jaarlijks honderden miljoenen dollars kosten aan gentech-gewassen die niet verkocht worden, terwijl er geen aanwijzingen zijn dat de mens er gevaar door loopt – een geldig argument om import te blokkeren. President Bush van de VS heeft laten weten dat de klacht bij de WTO niet wordt teruggetrokken, ondanks het opheffen van het Europees moratorium.

Maar Van Genderen wordt tegengesproken door Harry Kuiper, hoofd van het gmo-panel van de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA). Het panel keurt aanvragen voor de import en teelt van gmo's op zijn wetenschappelijke waarde. ,,Het proces is nu veel beter georganiseerd dan een paar jaar geleden, waardoor een beoordeling binnen een jaar klaar moet zijn. En ja, een lidstaat kan altijd aanvullende informatie vragen, maar alleen als het hout snijdt'', aldus Kuiper. Het gmo-panel heeft tot nu toe drie aanvragen beoordeeld – twee voor een maïssoort, en een voor raapzaad. Bij twee zijn aanvullende vragen gesteld.

Kuiper denkt dat de Europese consument op den duur wel voedsel met gmo's zal accepteren. ,,Als er bijvoorbeeld een gezondheidsvoordeel aanzit. Of een prijsvoordeel. Want de burger blijft een consument.''