Beleggers blij, de massa's niet

Tot verbijstering van India wil Sonia geen premier worden. De beurzen juichen bij de aanstaande benoeming van Singh. Maar hoe zal Sonia haar kiezers geruststellen?

Geen Italiaanse maar, hoogstwaarschijnlijk, voor het eerst een sikh als premier. De verkiezingen in India resulteerden vorige week in een onverwacht spectaculaire uitkomst, en krijgen nu een mogelijk nog dramatischer vervolg. De 57-jarige Sonia Gandhi, weduwe van de in 1994 vermoorde premier Rajiv Gandhi, kondigde gisteren aan af te zien van de hoogste regeringsmacht. Alle ogen zijn nu gericht op de 71-jarige Manmohan Singh, minister van Financiën in de jaren negentig.

Anders dan de waarnemers voorspelden, zijn de Indiase verkiezingen daarmee uitgegroeid tot een van de meest dramatische in de 57-jarige geschiedenis de natie. Geen plek waar dat zo wordt gevoeld als op de beurs van Bombay. Toen duidelijk werd dat niet de hindoe-nationalistische BJP van premier Atal Bihari Vajpayee maar de Congrespartij van Sonia Gandhi de grote overwinnaar was geworden, reageerden de beleggers nerveus. Ze verkochten massaal toen duidelijk werd dat de Congrespartij voor een parlementaire meerderheid aangewezen is op de gedoogsteun van de twee communistische partijen. Maar toen na het weekeinde Singhs terugkeer op Financiën steeds nadrukkelijker werd geopperd, en na publicatie van nieuwe groeicijfers, kwam een eind aan de neerwaartse spiraal. En vanochtend reageerde `Bombay' ronduit opgelucht in het vooruitzicht van Singhs nieuwe regisserende rol in India.

Singh studeerde aan Oxford, was gouverneur van de Indiase centrale bank, werkte bij het IMF en werd in 1991 minister van Financiën in het kabinet van premier Narasimha Rao. In die functie ontpopte de `technocraat' zich als de `vader van de hervormingen' in India, die een cruciaal begin maakte met de sloop van de verstikkende staatsbureaucratie en het doorvoeren van economische liberaliseringen. Ironisch genoeg kon juist door zijn hervormingen een middenklasse groeien van kleine ondernemers, waarop de BJP haar electoraal zelfvertrouwen in de afgelopen jaren baseerde.

Geen wonder dat beleggers nu opgetogen zijn over Singhs terugkeer. Maar hoe zit het met de grote volksmassa die, volgens de meeste analisten ná de verkiezingen, massaal op Sonia Gandhi hebben gestemd in de verwachting dat zij en haar Congrespartij ook het arme platteland deelgenoot zou maken van India's voorspoed? Voor haar woning in New Delhi stroomden mensen samen om hun ongeloof te uiten en om haar over te halen alsnog op haar besluit terug te komen.

Sonia heeft nooit gezegd dat zij premier wilde worden, maar de onbetwiste leider van de Congrespartij heeft ook nooit openlijk gezegd dat ze het niet wilde. Veel kiezers zullen teleurgesteld zijn en zich bedrogen voelen. Zelf was ze tot tranen toe bewogen toen ze onthutste getrouwen meedeelde dat ze haar ,,innerlijke stem'' volgde en ,,nederig'' afziet van het premierschap.

Er zijn verschillende redenen genoemd voor haar besluit. De belangrijkste zou, niet verrassend, haar Italiaanse afkomst zijn – een gegeven waarop de hindoepartijen in hun haatcampagnes steevast hebben gehamerd. Ook zouden haar twee kinderen, Rahul (33) en Priyanka (31), er bij hun moeder op hebben aangedrongen haar leven niet in de waagschaal te stellen. Zij zagen hun vader en in 1984 hun grootmoeder Indira al onder moordenaarshand sterven voor de natie.

Toch overtuigen die argumenten niet. De verkiezingen waren ook een test voor Sonia's Italiaanse afkomst, en die test heeft ze glansrijk doorstaan. Miljoenen Indiërs hebben laten zien dat ze Sonia als dochter van India in hun armen willen sluiten. En in de afgelopen campagne hebben Rahul en Priyanka zich openlijk geprofileerd als politieke leiders van een nieuwe generatie-Gandhi's. Namens de Congrespartij is Rahul zelfs gekozen in het parlement. Die houding getuigt niet van een overdreven hang naar isolement van de boze buitenwereld.

Zo blijven er vragen over die ook de electorale aanhang van de Congrespartij in verwarring houdt. Maar misschien is er wel sprake van een strategische meesterzet, zoals een enkele commentator hoopvol schrijft. Misschien heeft Sonia haar hindoe-nationalistische tegenstanders, die hadden aangekondigd haar beëdiging te boycotten, hun belangrijkste wapen uit handen geslagen. Misschien heeft Sonia, met haar charisma, nu de handen vrij om achter de schermen te werken aan herovering van deelstaten waar regionale partijen de afgelopen jaren macht afsnoepten van de Congrespartij.

Zo bezien doet Sonia een stapje terug om de Congrespartij de komende jaren nog sterker te maken en haar de vroegere allure terug te geven van de nationale partij waaronder India wel vaart. In dat scenario past de opmerking, gisteravond, dat ze als partijleidster zal blijven vechten voor de seculiere grondslag van India. ,,We hebben met succes een slag gewonnen. Maar we hebben de oorlog niet gewonnen. Dat is een lange en hardnekkige strijd, en ik zal haar met volle overtuiging voortzetten.''