`Onderwereld is zeer versnipperd'

In Amsterdam worden ieder jaar enkele mensen geliquideerd. Is er een verband tussen de reeks moordaanslagen?

Op de lange lijst van liquidaties in Amsterdam is weer een naam bijgeschreven. Vastgoedhandelaar Willem Endstra werd gisteren met enkele schoten om het leven gebracht. Is er verband tussen de moordaanslagen?

Tot nu toe heeft de politie geen enkele liquidatie, of poging daartoe, opgelost. Verbanden tussen de moorden lijken op het eerste gezicht evident, maar volgens criminoloog P. van Duyne is er geen ,,zinnig woord'' over te zeggen. Daarvoor is de onderwereld volgens hem te versnipperd en zijn motieven ondanks alle speculaties nooit aangetoond. Eén ding is volgens hem wel duidelijk. ,,Alle geliquideerde personen zijn oude bekenden die allemaal vanaf Klaas Bruinsma hebben meegelopen.''

Een duidelijk verband tussen Endstra en hasjbaron Bruinsma is nooit gelegd, maar alle geliquideerde criminelen hebben met een van beiden direct of indirect te maken gehad. Op de achtergrond van deze liquidaties klinkt het gerucht dat Nederlandse criminelen hun Joegoslavische zakenpartners een keer hebben opgelicht. De Joegoslaven zouden vervolgens boetes van vele miljoenen euro's aan de Nederlanders hebben opgelegd en hun eisen kracht hebben bijgezet met enkele liquidaties.

Endstra zelf werd in 1992, een jaar na de moord op Bruinsma, voor de eerste keer in verband gebracht met de onderwereld. Toen kwam het Interregionaal RechercheTeam (IRT) naar buiten met het zogeheten extase-onderzoek. Het onderzoek ging over een groep criminelen die een xtc-lijn op Engeland exploiteerde. Endstra werd door justitie verdacht voor vele miljoenen guldens voor de xtc-organisatie te hebben geïnvesteerd in allerlei legale projecten. Hoe dergelijke constructies in elkaar zaten is volgens Van Duyne lastig aan te geven. Nooit is volgens hem aangetoond dat Endstra geld witwaste. Van Duyne vermoedt dat Endstra gebrouilleerd was geraakt met mensen voor wie hij geld investeerde.

Endstra werd door justitie in 1992 gezien als de financiële expert van de xtc-bende. De rechter-commissaris hief echter na enkele dagen zijn voorlopige hechtenis op. Er was niet voldoende bewijs. De twee leiders van de `xtc-bende' werden wel tot hoge gevangenisstraffen veroordeeld. Eén van de hoofdverdachten wist zich aan justitie te onttrekken, de Belg Dannie Leclere, arts van beroep. Maar hij werd op de ringweg bij Amsterdam in zijn auto doodgeschoten. Dat was niet de laatste keer dat `mensen in de buurt van Endstra' door kogels werden gedood. Ook een van de leiders van de `xtc-bende', Van E., werd enkele jaren na zijn vrijlating door het hoofd geschoten. Van E. overleefde de aanslag.

Sinds eind jaren negentig zijn in of rond Amsterdam ieder jaar gemiddeld één of twee personen geliquideerd. In 2000 betrof het drie bekende criminelen, onder wie Sam Klepper, samen met zakenpartner John Mieremet in de gokautomatenindustrie.

In 2002 bestempelde John Mieremet in een interview met de Telegraaf Endstra als ,,de bankier van de onderwereld''. Mieremet en Klepper hadden de bijnaam `spic and span' vanwege hun grondig gewelddadige wijze van optreden. In 1991 werden zij na een grote wapenvondst gearresteerd. De `onthullingen' van Mieremet geven onbedoeld aan hoe lastig het is in de talloze geruchten en aantijgingen een heldere strafrechtelijke lijn te ontdekken.

Zo ontstond volgens Mieremet in 2000 een conflict over California Properties, waar Ria Eelzak, de vriendin van Mieremet, en familieleden van Endstra de enige aandeelhouders van zijn. Mieremet in het interview: ,,In dochteronderneming Heerfur BV is een vastgoedportefeuille van tweehonderd miljoen gulden ondergebracht. Ik was het gedoe met Endstra en Holleeder (ex-Heineken ontvoerder red.) zat en mijn vriendin Ria wilde haar geld, in totaal zo'n vijftig miljoen gulden. Dat vonden de heren erg lastig.''

Volgens hem werd de situatie werd steeds grimmiger. ,,Op een bepaald moment was ik het zo beu, dat ik gewapend met een pistool het kantoor van Endstra ben binnengestormd. `Ik ga het regelen, Johnny,' beloofde Endstra. In plaats daarvan stuurden ze een huurmoordenaar op me af.'' Mieremet raakte zwaargewond bij een aanslag.

Mieremet verhaalde van schimmige BV's. Het geld zou afkomstig zijn van onduidelijke transacties, de stromen binnen het netwerk van BV's mengden zich onzichtbaar met het legale handelsverkeer waarbij steeds vastgoed in zicht kwam. De mensen die op die achtergrond worden genoemd bij deze transacties zijn, statistisch gesproken, onwaarschijnlijk vaak om het leven komen door vuurwapengeweld.

Maar met de omstandigheid dat criminelen in één adem worden genoemd met Endstra is nog niet vastgesteld dat hij zelf crimineel was. Tegen alle geruchten in zei Endstra zondag zelf nog maar eens dat ,,veertien jaar onderzoek niks heeft opgeleverd.''

hoofdartikel pagina 9