RETOUR DEN HAAG-BRUSSEL

Euro-lijsttrekkers debatteren in zaaltjes ...

De lijsttrekkers bij de Europese parlementsverkiezingen zijn niet de meest benijdenswaardige politieke celebrities. Heel vaak moeten ze uitleggen wie ze zijn, en daarna wat ze doen. Pas dan kunnen ze beginnen aan hun echte taak: wat ze eigenlijk vinden. Het is geen puur Nederlands verschijnsel. Een door de Vlaamse krant De Standaard georganiseerd debat tussen de Belgische socialistische en de liberale lijsttrekker bij de komende Europese verkiezingen begon zaterdag met dezelfde verzuchting.

Toch zit er voor al die kandidaten niets anders op dan het telkens maar weer te proberen: onder de mensen zien te komen en uitleggen dat Europa niet `best belangrijk' is, maar heel belangrijk. In Brussel hoeft dat verhaal niet meer te worden verteld, zou men denken. Van de Nederlanders die daar wonen en werken zijn er maar weinig die niet leven van Europa. Maar dit weerhield deze expats afgelopen woensdagavond niet van een bezoek aan het eerste grote lijsttrekkersdebat van de Nederlandse lijsttrekkers. Ruim vierhonderd mensen waren komen opdagen om in het Europees Parlement te horen hoe Camiel Eurlings (CDA), Max van den Berg (PvdA), Jules Maaten (VVD), Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), Erik Meijer (SP) en Jens van der Vorm (LPF) het er in zogeheten één op één debatten vanaf brachten. Meest gehoorde opmerking van de toeschouwers na afloop: het was wel wat braaf allemaal. Maar wat ze daar dan kwamen doen? ,,Je komt hier altijd interessante mensen tegen'', zei een lobbyist. Waarmee hij doelde op de borrel na afloop.

Ook in Groningen, waar de studie internationale betrekkingen donderdagavond een `lijsttrekkersdebat' organiseerde, was de statige faculteitszaal tot de nok toe gevuld. Zo'n 350 studenten hadden zich gemeld voor wat een avond op niveau beloofde te worden. Bijna alle euro-lijsttrekkers van de zes `grote' landelijke partijen stonden op de rol. Zo op het oog zou alleen de VVD'er Maaten van de VVD ontbreken.

Eenmaal in de zaal bleek dat slechts de SP, de PvdA en D66 hun lijsttrekkers (respectievelijk Erik Meijer, Max van den Berg en Sophie in 't Veld) de tocht naar het noorden hadden laten maken. De VVD had tweede man Jan Mulder gestuurd, bij het CDA moesten teleurgestelde Camielfans in roze polo constateren dat lijsttrekker Eurlings de nummer drie, Albert Jan Maat, had afgevaardigd en ook GroenLinks liet niet lijsttrekker Buitenweg maar de nummer twee, Joost Lagendijk, debatteren.

Opmerkelijk genoeg roerde de zaal zich totaal niet. Af en toe zetten de medewerkers van de discussianten op voor de hand liggende momenten de applausmachine in werking, maar van enige interactie tussen debaters en publiek was geen sprake.

... zoeken naar een band met de kiezer...

Toch blijft het contact met de individuele burger het terugkerende probleem, meent ook Guido Enthoven, al jaren actief in het Instituut voor Maatschappelijke Innovatie en - de naam zegt het al - altijd weer op zoek naar iets nieuws. ,,Nieuwe verbindingen'' wil hij tot stand brengen tussen ,,een groep redelijk geïnteresseerde mensen en de Europese politiek''. Om dat te proberen hebben de kandidaat-europarlementariers Mastenbroek (PvdA), Plasschaert (VVD), Buitenweg (GroenLinks) en In 't Veld (D66) zich bereid verklaard bij wijze van proef via de elektronisiche snelweg een interactieve dialoog aan te gaan met een kiezerspanel. Dit e-mail-panel zal driemaandelijks geconsulteerd worden over zaken die in Europa spelen of volgens het panel zouden moeten spelen. De leden van het panel zullen onder andere op de dag van de verkiezingen bij een een aantal stembureaus worden geworven. Ook kunnen mensen zich aanmelden via de website www.politiek-digitaal.nl. Enthoven wil minimaal duizend leden hebben, maar heeft er het liefst vijfduizend. Directe invloed heeft het panel niet. De europarlementariërs zijn niet gebonden aan het oordeel van het panel. Wat dat betreft heeft het panel dus dezelfde onmachtige trekken als het Europees Parlement zelf.

...met onorthodoxe methodes

Enkele euro-kandidaten kunnen zich dus in de kijker spelen door af en toe in te vallen voor hun lijsttrekker bij grotere debatten. En anderen proberen het digitaal. Maar wat te doen als je onverkiesbaar staat, of niet bent uitverkoren als `achtervang' van de nummer één?

Op het VVD-congres zaterdag in Rotterdam deden liberale eurokandidaten hun best de gunst van de kiezer te winnen. In de wandelgangen werd driftig geflyerd, waarbij af en toe onorthodoxe campagnemethodes aan het licht kwamen. Zo deelde nummer zeven, Han ten Broeke, visitekaartjes uit met de mededeling dat hij zich inhoudelijk aansluit bij het publicitair succesvolle gedachtegoed van Ayaan Hirsi Ali.

Heel anders pakt Fries, medewerker van ondernemersvereniging VNO-NCW én homo Wytze Russchen het aan. Russchen werd in november op het VVD-congres in Veldhoven tot zijn eigen teleurstelling op een dertiende plaats gezet, terwijl de VVD hooguit vijf zetels zal halen.

Vijf jaar geleden probeerde Russchen op eigen kracht in het Europarlement te komen door zich te richten op zijn geografische achterban, de Friezen. ,,Dat leverde 4.040 voorkeursstemmen op, zo'n negenduizend te weinig voor een zetel'', zegt hij. Zijn relatie met VNO-NCW acht hij bruikbaar voor een campagne: ,,Iedereen wil minder regels''. En dus gooit Russchen het nu over de roze boeg. Zijn campagne-slogan, Come out and vote!, moet homoseksuelen ervan doordingen dat het nu ,,hoog tijd is om de gelijke rechten in het nieuwe Europa te verdedigen'', meent Russchen. De uitbreiding van de Unie heeft voor homo's niet alleen maar goede dingen gebracht. ,,De vanzelfsprekendheid waarmee in het `oude' Europa de homorechten werden geaccepteerd is verdwenen'', stelt Russchen. Zijn standpunten: het waarborgen van mensenrechten in de hele EU, een eurocommissaris voor gelijke rechten en emancipatie, een stop op EU-uitbreiding naar landen die homo-rechten niet respecteren en een jaarlijkse Europese gay-day om de homo-emancipatie te meten.

Russchen, die naar eigen zeggen persoonlijk gemotiveerd is om de homorechten in Europa te verdedigen omdat zijn Joegoslavische ex-vriend door diens ouders in een psychiatrische inrichting is gestopt toen hij `uit de kast kwam', heeft in totaal ongeveer 13.000 voorkeursstemmen nodig om de huidige nummer vijf, Herman Vermeer, van zijn plaats te verdrijven. ,,Met 1,5 miljoen homo's en lesbiënnes in Nederland moet dat kunnen.''

In de Tweede Kamer is het aanstaande woensdag Verantwoordingsdag. Dan zullen de jaarverslagen van de departementen over 2003 worden gepresenteerd.