Poolse parlement mag zich nog even bezinnen

Polen kampt na de afwijzing van premier Belka door het parlement met een ernstige crisis. De Sejm mag zich echter bezinnen – bijvoorbeeld over een nieuwe kandidaat.

Polens toetreding, twee weken geleden, tot de Europese Unie is meteen ontsierd door een majeure politieke crisis. De nieuwe premier, Marek Belka, werd afgelopen vrijdagnacht afgewezen door de Sejm, het Poolse parlement. Cruciale hervormingen kunnen daardoor voorlopig niet worden uitgevoerd. Een financiële crisis doemt op.

Dagblad Rzeczpospolita toonde zich zaterdag in een commentaar teleurgesteld. ,,Belka had een logisch en coherent programma gepresenteerd voor de komende maanden.'' En zelfs Gazeta Wyborcza, een krant die niet vies is van kritiek op de sociaaldemocratische regeringspartij SLD, noemde Belka ,,het minste der kwaden'' vergeleken met de chaos die nu voortduurt. Slechts een enkeling kan niet door een deur met de professionele en zachtaardige Belka. Waarom is hij dan toch afgewezen?

Belka gaat gebukt onder de impopulariteit van zijn partij, die al jaren wordt achtervolgd door affaires rondom corruptie en vriendjespolitiek. De oppositie is in dat klimaat nauwelijks bereid om compromissen te sluiten en denkt alleen maar aan vervroegde verkiezingen. De opiniepeilingen worden aangevoerd door oppositiepartijen. De SLD is in die peilingen nog maar een schim van zichzelf.

Een veelgehoord argument tegen vervroegde verkiezingen is dat hiermee de Poolse nationalisten aan de macht komen. Vooral de extremistische boerenpartij Samoobrona (Zelfverdediging) presteert al maanden goed in de peilingen. Maar juist vandaag werd bekend dat de rijzende ster van deze partij daalt, volgens verschillende opiniepeilingen met 4 en 7 procentpunt, tot respectievelijk 20 en 17 procent van de stemmen.

Om de onwenselijkheid van vervroegde verkiezingen verder aan te tonen wordt nu ook vaak het landsbelang aangedragen, met name door president Aleksander Kwasniewski, die Belka als premierskandidaat naar voren schoof, en door Belka's eigen SLD. Dat landsbelang is groot: Polen moet zijn uitdijende begroting onder controle krijgen en de hiervoor nodige verkoop van staatsbedrijven moet snel op gang worden gebracht. De EU-fondsen die op 1 mei zijn vrijgekomen dreigen niet optimaal te kunnen worden gebruikt als hervormingen uitblijven.

Het probleem is dat het landsbelang als argument uit de monden van SLD'ers volstrekt ongeloofwaardig klinkt. De impasse in de Poolse politiek dateert niet van afgelopen vrijdag, maar begon eerder. Anderhalve maand geleden maakte de toenmalige premier, Leszek Miller, bekend te zullen aftreden, na een reeks schandalen en strubbelingen binnen de SLD. Maar hij stelde zijn aftreden wel een maand uit om de geschiedenis in te kunnen gaan als de premier die Polen de Europese Unie binnenloodste, juist op een moment dat het land een daadkrachtige regering nodig had. Kwasniewksi noch de SLD-leiding opperde indertijd dat dit niet het moment was om eigen aspiraties vóór het landsbelang te laten gaan. En dat maakt ze nu, in de ogen van de oppositiepartijen, ongeloofwaardig.

Belka heeft nog een kans om toch premier te worden. Het parlement heeft twee weken de tijd om een eigen, breedgedragen kandidaat naar voren te schuiven. Maar de Sejm is tot op het bot verdeeld en zal hierin naar verwachting niet slagen. Op 25 mei zal er afzonderlijk worden gestemd over alle kandidaten die naar voren komen.

Het initiatief gaat dan weer terug naar president Kwasniewski, die al heeft aangekondigd dat hij opnieuw Belka als kandidaat naar voren zal schuiven. Belka kwam vrijdag 38 stemmen tekort. Zijn kansen in de tweede ronde worden beter geacht. Tijdens de stemming afgelopen vrijdag werden de afwezige parlementariërs meegeteld als tegenstemmers. Maar de volgende keer moeten alle tegenstemmers lijfelijk aanwezig zijn.

Bovendien kunnen zich nog mogelijke nieuwe coalitiepartners aandienen. Boerenpartij PSL, die vrijdag tegen Belka stemde maar in het verleden al eens partner was van de SLD, zou al in gesprek zijn met de regering. Het landsbelang is hiermee overigens niet gediend: de PSL is fel tegen de voorgestelde financiële hervormingen.