Kloten

Nutella. Vorige week kreeg mijn zoon van twaalf keihard een hockeybal tegen zijn elleboog. Hij hield er een flinke bult en een stijve arm aan over. ,,Het doet heel erg pijn'', zei hij toen ik hem kwam afhalen van een training. ,,Ik kan mijn arm nauwelijks meer bewegen, misschien moet ik een nutella om.'' ,,Een wat?'', vroeg ik zo terloops mogelijk, want ook een taaldetective moet het bewijsmateriaal niet verstoren. ,,Een nutella'', herhaalde hij.

Het aardige is dat ik hem járen geleden, toen hij nog maar zes of zeven was, een vergelijkbare vergissing heb horen maken. De kinderen waren toen dol op Duo Penotti – een chocoladepasta met twee kleuren waar indertijd veel reclame voor werd gemaakt, met de slagzin: ,,Duo Penotti, twee kleuren in een potti.'' Mijn zoontje zat toen nog op voetbal. Aan het eind van iedere wedstrijd mochten alle jongens een strafschop nemen. Een penalty dus. U voelt het al aankomen, penalty werd verbasterd tot penotti. En niet alleen door mijn zoontje, maar door vrijwel het hele team. ,,Schiet op, we gaan penotti's nemen!''

Ook veel volwassenen hebben trouwens moeite met penalty. Zoals bekend ligt de nadruk in dit woord op de eerste lettergreep, maar veel mensen – inclusief sportverslaggevers en profvoetballers – hebben het steevast over penálty. Daarnaast wordt de l nogal eens vervangen door een n, wat penaNtie oplevert, een woord dat toch al aardig in de buurt komt van penotti.

Mijn zoontje is trouwens niet de enige die denkt dat een mitella een nutella heet. Op een website met verslagen van een amateurvoetbalclub vond ik deze tekst: ,,Blessure Arjan valt waarschijnlijk mee. Na een zware botsing met Timo leek een ernstige blessure bij Arjan het gevolg. Na een onderzoek in het ziekenhuis kon hij dezelfde middag toch weer naar huis met een nutella om zijn arm.'' Volgens mij is deze tekst niet door een kind maar door een volwassene geschreven.

Mitella.Raar woord trouwens, mitella. Ik had gedacht dat het Italiaans of Spaans zou zijn, maar wij leenden het hoogstwaarschijnlijk uit het Duits, terwijl het teruggaat op het Latijnse mitella, dat `hoofddoek' of `hoofdband', maar ook al `draagdoek' betekende. Ook de Engelsen hebben het even gebruikt, aan het eind van de zeventiende eeuw, maar daarna zijn zij overgestapt op sling. Wij kennen mitella pas sinds het begin van de negentiende eeuw. In de woordenboeken is het voor het eerst opgetekend in 1832, door Petrus Weiland, die het omschreef als ,,een band, waarin een gewonde arm gedragen wordt''. Van Dale geeft als alternatieven armdoek, draagdoek, draagverband en slinger (,,zijn arm wordt in een slinger gedragen''). In oude teksten en woordenboeken vind je nog armdraagband, armslinger, armwachtel, doekverband en zwachtel. We hebben dus voldoende alternatieven voorhanden, zou je zeggen, maar mitella klinkt het chicst en medisch gezien het ernstigst, en ik vermoed dat het daarom bij velen de voorkeur heeft.

Teelbal.De vragen die je soms krijgt! Een chirurg in Alkmaar is bezig met een dissertatie over de problemen die ontstaan als bij jongens de teelballen niet indalen. Dit kan tot allerlei narigheid leiden, waaronder kanker en onvruchtbaarheid. De chirurg heeft zich voorgenomen ook over de taalkundige kant van de teelballen te schrijven – wat ik toejuich. ,,De betekenis van `de bal' in ons dagelijks leven en denken is m.i. erg groot'', schrijft hij. ,,Behalve dat `de bal' veel voorkomt in onze taal (`er de ballen verstand van hebben'; `ik begrijp er geen bal van'; de groet `nou de ballen!') en de vele variaties van het woord bij schelden etc., is het orgaan een symbool van vruchtbaarheid, potentie, seksualiteit, mannelijkheid, mysterie enzovoorts.'' De promovendus wil nu graag weten welke synoniemen het Nederlands kent voor testikel(s), teelbal, bal enzovoorts. Mij schieten onmiddellijk noten, kloten, eieren en patronen te binnen, maar er zullen er meer zijn, zeker in de dialecten. Lezers, deel uw teelballenkennis s.v.p., het is voor de wetenschap!

Reacties naar sanders@nrc.nl