Derde Proust is krankzinnig decadent

Hoe de witte jurk van de prinses van Parma haar vele banen opricht en zo verandert in een grote witte anjer. Of hoe het arcadische videobeeld van een verveeld tussen de bloembedden gevleid adellijk gezelschap door een regenbui verandert in een modderig beeld van een slagveld. Hoe elf engelenkelen van het Rotterdams Jongenskoor boven de handeling zweven met harmonisch barokgezang en een ijle mis van Poulenc. Proust 3: De kant van Charlus, het derde deel uit de toneelcyclus die regisseur Guy Cassiers voor zijn Ro Theater bouwt op Marcel Prousts romancyclus Op zoek naar de verloren tijd, kent veel momenten van schoonheid in beeld en geluid. Toch staat dit alles slechts in dienst van de taal: de lange, elegante lijnen van Proust die zoveel wijze weemoed ademen.

Ging Proust 1 over de jeugd van de jonge Marcel, waarin alle lijnen van zijn latere leven worden gelegd, en ging de intieme Proust 2 over zijn door jaloezie opgegeten liefdesleven, Proust 3 behandelt Marcels inwijding in de beau monde. Alleen daarom al is Proust 3 tot nu toe het beste deel van de reeks: konden in de vorige delen de wederwaardigheden van het verwende, ziekelijke ventje in zijn benauwde omgeving soms ergernis opwekken, in dit deel komt Marcel eindelijk eens buiten, en aanschouwt de heersende lelijkheid.

Marcel raakt aanvankelijk betoverd door het glamoureuze wereldje, vooral door het homoseksueel Baron de Charlus. Die betovering kan echter slechts ten dele worden gedeeld door de toeschouwer, die ook meteen de verrotting in deze decadentie ruikt. De verbluffende welbespraaktheid wendt het wereldje vooral aan voor kleinzielige kwaadsprekerij. Ondertussen splijt de Dreyfuss-affaire de salons: de veroordeling van een joodse officier die Frankrijk rond 1900 verscheurde en golven van jodenhaat opriep. De aanblik van het nauwelijks versluierde banale hebben de salons voor Marcel al verziekt voordat de Groote Oorlog ze voorgoed vernietigt.

Zoals De Guermantes en De Charlus hun levens als kunstwerken vervolmaken, zo vervolmaakt Cassiers zijn nieuwe theatertaal. Anders dan zij bezondigt hij zich echter nooit aan leeg vertoon. Cassiers en zijn toeschouwer zijn inmiddels gegroeid en gewend geraakt aan deze taal. Ook nu weer gebruikt Cassiers zijn veelvuldige videoprojecties om de gezichten in grote close-ups te tonen, waardoor de belangrijkste karakters dichtbij de toeschouwer blijven en er een mooi ritme van afwisselend afstand en intimiteit ontstaat. Zoals verwachting, werkelijkheid en herinnering nooit samenvallen, zo toont Cassiers op de videoschermen synchroon eerder opgenomen variaties op de scènes die voor de doeken gespeeld worden.

Hoewel Cassiers zich met de inzet van video, muziek en krankzinnig modern-decadente aankleding virtuozer dan ooit toont, blijft hij daarbij altijd smaakvol en terughoudend. Kon hij in de eerdere delen soms té terugdhoudend zijn, waardoor het beeld wel erg kil werd; in Proust 3 valt alles volmaakt op zijn plaats.

Voorstelling: Proust 3: De kant van Charlus door Ro theater. Regie: Guy Cassiers. Gezien 15/4 Rotterdamse Schouwburg. Aldaar t/m 27/6. Inl. 010- 4118110.