Blijf in Irak, maar stel wel voorwaarden

Nederlandse troepen kunnen een zinvolle bijdrage blijven leveren aan de opbouw van Irak, omdat er nog steeds kans op resultaat is. De zaak komt anders te liggen als het zwartste scenario werkelijkheid wordt, meent Joris J.C. Voorhoeve.

De Nederlandse militairen zijn in Irak om een provincie van 450.000 mensen te helpen met de wederopbouw. Zij steunen de nieuwe Iraakse politie en verrichten hun taken met instemming van de voorlopige Iraakse regering. Als zij nu naar huis gaan, valt de steun voor stabiliteit ten behoeve van een nieuw begin in die provincie weg. Wie neemt die taak dan over? Veel andere landen oefenen liever kritiek op de vredesopbouw in Irak dan te pogen, een bescheiden bijdrage aan een kans op een stabieler Irak te leveren.

Zeker, de Amerikaans-Britse interventie was voor kritiek vatbaar. De volkenrechtelijke basis was niet zo sterk. Maar Washington en Londen hebben wel bereikt dat in Bagdad het regime van Saddam Hussein is verwijderd. Saddam heeft twee veroveringsoorlogen ontketend en waarschijnlijk meer dan een miljoen mensen de dood in gejaagd. Hij zit nu met vele andere verdachten van misdaden tegen de menselijkheid achter de tralies te wachten op berechting door een Iraakse rechtbank.

Niet alleen het unilateralisme van de Amerikaanse president Bush is de oorzaak van de verdeeldheid in het Westen over deze ingreep. Ook van Franse en Duitse zijde zijn in de aanloop naar de interventie uitspraken gedaan en stappen gezet die er toe leidden dat zij hun invloed op Washington verloren.

Men kan zeer verschillend denken over de ongelukkige aanloop naar de ingreep in Bagdad. Maar waar het nu om gaat, is de vraag wat een land als Nederland (of enig ander land van vergelijkbare vermogens) nog kan doen om de kans te vergroten dat (delen van de) Iraakse bevolking een stabiele samenleving kunnen opbouwen die minder onveilig en onrechtvaardig is dan onder Saddam.

Het zwartste scenario is dat het terrorisme wint, dat de coalitietroepen gaan inpakken om weg te wezen, dat de voorlopige Iraakse regering geen eigen politie, veiligheidstroepen en gezag opbouwt en het land wordt verscheurd door aanslagen van terroristen en gevechten tussen milities. Vervolgens valt het land in ten minste drie stukken uiteen. Dat leidt tot veel bloedvergieten en een lange interne oorlog, totdat de sterkste, meest gewelddadige leider zijn rivalen heeft onderworpen, of totdat het land permanent is verdeeld.

Een risico is daarbij, dat Turkije en Iran zich met het verloop van een langdurige oorlog militair gaan bemoeien. Een ander risico is dat het geweld wordt verspreid naar omliggende landen, inclusief Saoedie-Arabië. Gevolgen: veel doden, grote vluchtelingenstromen, een nieuwe wereldenergiecrisis die in de armste, olie-invoerende ontwikkelingslanden honderden miljoenen mensen hard treft, en ander leed dat niet te overzien is.

Het gaat nu niet om de vraag of de regering-Bush er verstandig aan heeft gedaan Saddam te willen verwijderen en van Irak een islamitische democratie te maken. De Verenigde Staten zijn er eerder in geslaagd van drie gewelddadige vijanden (Duitsland, Japan en Italië) democratieën te maken, met steun van andere staten. Maar zij troffen toen niet het terrorisme op hun weg, en hun taak lag toen niet in het huidige Midden-Oosten.

De beelden van ernstige misdragingen van een aantal Amerikaanse ondervragers van personen die van terrorisme werden verdacht, hebben de geloofwaardigheid verzwakt en de publieke haat van veel islamieten tegen de VS vergroot – al willen veel mohammedaanse critici van de VS als het kan graag naar de VS emigreren.

De leiding van de Al Ghraibgevangenis heeft ernstig gefaald. Washington zal meer moeten doen dan de daders berechten en hun superieuren ontslaan om de geloofwaardigheid te herstellen. Broodnodig is een krachtig, met Europa afgestemd beleid om een vredesplan voor Palestijnen en Israëliërs op te leggen. Aan zo'n vredesoperatie zullen dan veel landen langdurig een bijdrage moeten leveren.

Grote politiek en vredesbeleid bestaan uit vele kleine stappen. Nederland kan een bijdrage blijven leveren. Buitenlands beleid en defensiebeleid zijn bijdragebeleid. Maar bijdragen levert men het beste op voorwaarden, want dat kan enige invloed ten goede geven:

Strak toezicht door de VS op zijn ondervragers en naleving van de Geneefse verdragen.

Overdracht van bevoegdheden aan de voorlopige Iraakse autoriteiten naar gelang van hun vermogen om hun gezag waar te maken.

Democratische verkiezing van nieuwe leiders – wat door de terroristen verstoord kan worden.

Een grotere betrokkenheid van de Verenigde Naties, maar Kofi Annan heeft zelf geen troepen en de VN moeten door de lidstaten worden beveiligd.

Geen onverantwoorde risico's voor de Nederlandse militairen. Als de toestand in Irak hopeloos achteruitgaat en hun het werken onmogelijk wordt gemaakt, zal een verlengingsbesluit ongedaan moeten worden gemaakt. Die conclusie moet dan in goed overleg met andere landen, die ook bijdragen leveren, worden afgewogen.

Let wel: dit is een geheel ander vraagstuk dan waar de ministers Kooijmans (Buitenlandse Zaken) en Ter Beek (Defensie) in 1993-1994 voor stonden toen de luchtmobiele brigade naar Bosnië werd uitgezonden. Laat men dus niet zeggen dat Nederlands idealisme in herhaling van fouten vervalt. Het gaat om tijdelijke voortzetting van een missie die tot nog toe, ondanks een dodelijk slachtoffer, goed verloopt, waarbij de leiding in handen van grotere mogendheden ligt die veel slagkracht hebben en die de Nederlandse militairen niet in een onmogelijke positie zullen laten stikken.

Desondanks dient Nederland op zijn hoede te blijven en een verlengingsbesluit te herzien als in Irak het zwartste scenario werkelijkheid zou worden. Vooralsnog is er een kans op resultaat en is dus een zinvolle bijdrage te leveren.

Joris J.C.Voorhoeve was minister van Defensie voor de VVD tussen 1994 en 1998.

Nieuwscollege

NRC Handelsblad houdt morgen in samenwerking met de Leidse Universiteit/Campus Den Haag een nieuwscollege onder de titel `Exitstrategie Irak'. Hier zullen Nico Schrijver en Joris Voorhoeve met elkaar in debat gaan.

Plaats: Lange Houtstaat 5, Den Haag. Aanvang 17.00 uur.

Toegang gratis.